Author Archives: admin

Улс төрийн намын хуулийг иргэд дэмжиж байна

Улс төрийн намуудын тухай хуулийг Ерөнхийлөгчөөс өргөн бариад буй. Өнөөдөр Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлт, Сонгуулийн тухай хуулийг хэлэлцэж байгаа учраас цаг үеэ олсон хууль. Аливаа асуудлыг цогцоор нь шийдэж байж цааш явна. Хуулийн төсөлд сайн зүйл ч бий, муу ч зүйл бий. Ямартай ч өнгөрөгч баасан гарагийн УИХ-ын ээлжит чуулганаар энэхүү төслийг хэлэлцэв.

Үүгээр Ерөнхийлөгчөөс өргөн мэдүүлсэн “Улс төрийн намын тухай хууль”-ийн шинэчилсэн найруулгын төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийн хэлэлцэх эсэх асуудлыг хэлэлцсэн. Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга Я.Содбаатар хуулийн төслийн талаар танилцуулж, тэрбээр, тус хуулийг боловсруулах үйл явц, хуулийг боловсруулах шаардлага хийгээд төслийг боловсруулахад хэрхэн ажилласан талаараа танилцуулсан.

Тухайлбал, Ерөнхийлөгчийн 2021-2027 оны бодлого үйл ажиллагааны хөтөлбөрт “Улс төрийн намын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл боловсруулах Ажлын хэсгийг Ерөнхийлөгчийн 2022 оны нэгдүгээр сарын 06-ны өдрийн 06 дугаар захирамжаар байгуулсан билээ. Уг ажлын хэсэг хуулийн төслийг боловсруулах ажлын хүрээнд парламентад суудалтай намууд болон бусад намууд, эрдэмтэн судлаачид, төрийн байгууллагын төлөөллийг хангасан олон нийтийн нээлттэй хэлэлцүүлэг, уулзалт, ярилцлага хийсний зэрэгцээ хуулийн төслийн талаарх санал авахаар Улсын Дээд шүүхэд бүртгэлтэй улс төрийн бүх намуудад 2022 оны тавдугаар сарын 04-ний өдөр илгээж хуулийн төсөлд УИХ-д суудал бүхий бүх намуудаас болон бусад улс төрийн намуудын саналыг авсан талаар танилцуулаад “Улс төрийн намын тухай хууль”-ийн шинэчилсэн найруулгын төсөлд оруулсан зарчмын шинжтэй өөрчлөлтийн талаар  илтгэсэн юм.

Эцэст нь хуулийн төсөл батлагдсанаар улс төрийн намын эрх зүйн орчин сайжирч энэ хүрээнд гарах үр дүнг танилцуулж, улмаар улс төрийн намын шинэтгэлийг хэрэгжүүлснээр Үндсэн хуулийн суурь үзэл баримтлалын үндэс болсон иргэдийн улс төрийн эрх, эрх чөлөө баталгаажиж, намд итгэх иргэдийн итгэл дээшилж, төрийн бодлого, шийдвэр гаргах явцад ард иргэдийн шууд оролцоо нэмэгдэж, улс төрийн намуудад өрсөлдөөний ижил нөхцөл бий болгож, авлигын түвшин бууруулахад эерэг үр дүн авчирна гэсэн юм.

Хууль санаачлагчийн илтгэл болон Байнгын хорооны санал, дүгнэлттэй холбогдуулан гишүүд асуулт асууж, хариулт авлаа. УИХ-ын гишүүд намын хатуу гишүүнчлэлээс татгалзах, санхүүжилтийг ил тод нээлттэй болгох, дотоод ардчиллыг сайжруулах, хариуцлагажуулах зэрэг асуудлуудын хүрээнд Ажлын хэсгээс асуулт асууж, хариулт авсан. Тухайлбал, УИХ-ын гишүүн Н.Учрал, Нийтийн мэдээллийн тухай хуулийн дагуу улс төрийн намууд 68 төрлийн мэдээллийг олон нийтэд ил тод хүргэх учиртай. Хуулийг  2024 оны нэгдүгээр сарын 1-нээс хэрэгжүүлэхээр өргөн барьсан. УИХ-ын дарга Г.Занданшатар, улс төрийн намууд ард иргэдийн хүсэл зориг, санал бодлыг илэрхийлж чадаж байна уу гэсэн  асуултад иргэдийн 87 хувь нь “чадахгүй”, 46,5 хувь нь улс төрийн намууд хэрэггүй, улс төрийн нам өөрөө авлигыг өдөөгч хүчин зүйл хэмээн хариулсан байна. Тиймээс  улс төрийн намуудад итгэх иргэдийн итгэл суларсан нь ардчиллын нэр хүндэд нөлөөлж байна. Хуулийн төсөлд улс төрийн нам ард түмний хүсэл эрмэлзлэлийг илэрхийлж чадах улстөрийн институц байх суурь ойлголтыг буй болгох, дотоод ардчиллыг бэхжүүлэх, санхүүжилтийг ил тод олон нийтийн хяналтад байх чиглэлд ямар заалт оруулсан талаар асуулаа.

Я.Содбаатар, Улс төрийн намын тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгыг боловсруулан 18 жилийн дараа шинэчлэн найруулж, УИХ-д өргөн бариад хэлэлцүүлж байна.  2019 оны Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөд улс төрийн намын талаарх  гурван чухал  заалт орсон. Эдгээр заалтын дагуу нам дагасан шүүмжлэлүүдийг засах чиглэлд хуулийн төслийг боловсруулсан. Улстөрийн нам бодлогын институц байхын тулд хөгжлийн бодлогоороо өрсөлддөг, үзэл санаа, үнэт зүйлээрээ эвлэлдэж, хариуцлагатай хүчин болон төлөвшиж, хөгжихөд энэхүү хуулийн шинэчлэл оршиж байна. Тухайлбал, намын санхүүжилт ил тод байхаас гадна төсвөөс өгч буй мөнгөний зарцуулалтын зориулалтыг хүртэл нарийвчлан зааж өгсөн. Хандив нэрээр өгч буй авлига, хээл хахуулийг зогсоох, нэг хүний эсвэл хэсэг бүлэглэлийн нам байхыг хязгаарлаж, дотоод ардчиллыг бэхжүүлэх, хариуцлагажуулахад анхаарсан байна.

Хөгжлийн банк нэг их наяд 183.3 тэрбум төгрөгийн зээл барагдуулжээ

Хөгжлийн банк 2022 оны нэгдүгээр сарын 20-оос 2023 оны гуравдугаар сарын 20-ны хооронд нийт 1,183.3 тэрбум төгрөгийн зээл барагдууллаа.


Үүнээс:

– 827.4 тэрбум төгрөгийг бэлэн мөнгөөр,

– 175.4 тэрбум төгрөгийг өмчлөх бусад үл хөдлөх хөрөнгөөр,

– 180.5 тэрбум төгрөгийг үнэт цаасаар төвлөрүүллээ.

Нийт 19 төсөлд олгосон зээл хаагдсан.

– 14 зээл нь бэлнээр буюу 290.9 тэрбум төгрөг,

– 4 зээл өмчлөх бусад үл хөдлөх хөрөнгө,

– 1 зээл үнэт цаасаар төлөгдсөн.

Хөгжлийн банк нь 2023 оны гуравдугаар сарын 20-ны өдрийн байдлаар 49 зээлдэгчийн 2.7 их наяд төгрөгтэй тэнцэх хэмжээний багцын үлдэгдэлтэй байна.

Зээл, хүүгийн үлдэгдлийг ангилбал:

– 29.5 хувь нь төрийн өмчит компанийн 8 зээлдэгчийн 787.9 тэрбум төгрөг,

– 70.5 хувь нь хувийн хэвшлийн 41 зээлдэгчийн 1.89 их наяд төгрөг байна гэж Хөгжлийн банкнаас мэдээллээ.

Долдугаар сарын 01-нээс цалин тэтгэвэр нэмж, хүүхдийн мөнгийг нөхөж олгоно

Засгийн газрын ээлжит хуралдаанаас гарсан шийдвэрийн талаар ЗГХЭГ-ын дарга Д.Амарбаясгалан, Сангийн сайд Б.Жавхлан, Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Х.Булгантуяа нар мэдээлэл хийлээ.

ЗГХЭГ-ын дарга Д.Амарбаясгалан: Засгийн газрын ээлжит хуралдаанаар Монгол Улсын төсөвт 2013 оны төсөвт тодотгол хийх асуудал яригдаж, УИХ-д өргөн барихаар боллоо. Тодотгол хийх шалтгааныг товч танилцуулъя.

Нэгдүгээрт, 2020 онд Монгол Улсын эдийн засаг -4.6 хувь хүрч уналтад орсон. Энэ үзэгдэл 1992 оноос хойш анх удаа Монгол Улсын эдийн засагт бий болсон үзэгдэл байлаа. Энэ цаг үеэс хойш Засгийн газраам эдийн засгийн талаар зарим арга хэмжээг оновчтой хэрэгжүүлж ирсний үндсэн дээр 2022 онд +4.8 хувь болж өссөн. Эдийн засгийн өсөлтийг хэмжээгээр нь тооцоод үзвэл өмнөх оноос 10 орчим хувийн өсөлт үзүүлсэн байна. Монгол Улс 2022 оны намар хүндхэн байдалтай, гадаад дотоод өрийн дарамтын асуудал үүссэн байсан. Энэ цаг үед Засгийн газраас шуурхай арга хэмжээ авч шийдвэрүүд гаргаж, валютын орлогыг нэмэгдүүлэх, уул уурхайн бүтээгдэхүүний экспортод гаргах биет хэмжээг нэмэгдүүлэх чиглэлийг баримталж ажилласан. Үүний үр дүнгээр өнгөрсөн оны IV улиралд огцом өөрчлөлт гарч гадаадын томоохон өрийн дарамтаас гарах нөхцөл боломжоо бий болгож чадсан нь энэ Засгийн газрын хэрэгжүүлсэн том ажил байсан.

Хоёрдугаарт, 2022 оны Засгийн газрын 362 дугаар тогтоол гарч уул уурхайн бүтээгдэхүүний экспортыг бодитой бий болгох, үнийг нэмэгдүүлэх, орлогыг сайжруулах тэр хэрээрээ татвар төлөлтийг нэмэгдүүлэх бодлогыг давхар баримталж ажилласан. Үүний үр дүнгээр 2023 оны нэгдүгээр улиралд Монгол Улсын төсвийн орлого давж, эхний дөрвөн сарын байдлаар эдийн засгийн өсөлт 7.9 хувийн өсөлттэй гарсан. Энэ өсөлт Азидаа тэргүүлэх эдийн засгийн өсөлт болсон. Үүнтэй холбоотой гадаад дотоодын хөрөнгө оруулагчдын сонирхол бодитой бий болсон. Авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээнүүдийн үр дүнд төсвийн орлого давж биелж байгаа учраас сүүлийн хоёр жил орчим хугацаанд төрийн албан хаагчийн цалин,ахмадуудынхаа тэтгэвэрийн хэмжээ,төрөөс халамж хүртдэг иргэддээ хүртээдэг дэмжлэг туслалцааг нэмэгдүүлэх боломжийг хараахан гаргаж чадаагүй байлаа. Тэгвэл энэ удаа бодит боломж дээр үндэслэн тэтгэвэр нэмэх, цалин нэмэгдүүлэх, нийгмийн халамжийг тодорхой хувиар нэмэгдүүлэхэд шийдвэр өнөөдрийн Засгийн газрын худалдаанаас гаргалаа. Өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад нүүрсний биет хэмжээ зургаа дахин өссөн нь цалин, тэтгэвэр нэмэх гол үзүүлэл  болсон.

Цаашлаад төрийн албан хаагчдын мэдлэг, бүтээмжийг сайжруулах чиглэлийг Засгийн газар бодлогоо болгож яваа. Үүний хүрээнд Засгийн газрын хуралдаанаар сар орчимын өмнө шийдвэрлээд  Аюулгүй байдлын зөвлөлд танилцуулж зөвлөмж гарсан. Монгол Улсад байгаа нийт ажиллах хүчний 15 хувиас дээшгүй нь төрийн албан хаагч байх шийдвэр гаргасан. Үүнтэй холбоотойгоор Төрийн албаны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах, амьдралд нийцдэг байх шийдвэр өнөөдөр мөн яригдсан. Төрийн албаны тухай хуулийн өөрчлөлтөөр шүүр ажиллагааны хүрээнд анхан болон дунд шатанд зөрчигдөөд байгаа амьдралд нийцэхгүй байгаа зохицуулалтуудад өөрчлөлт оруулна. Нөгөө талаараа төрийн албан хаагчдын дээд хязгаарыг тогтоох асуудал бий. Төрийн албаны тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд төрд ажиллах боломжийг илүү хялбаршуулах зохицуулалт орж байна. Нэг ёсондоо энэ хуулиар төрд ажиллах шалгуур дөрвөн жилийн хугацаатай байлаа гэж бодоход хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэнд нэг дахин хөнгөлттэй буюу хоёр жилийн шаардлага тавигдах зохицуулалтыг тусгасан.

Сангийн сайд Б.Жавхлан: Өнгөрсөн гурван жилийн хугацаанд ковидын хүнд үеийг эхний хоёр жил, геополитикийн хүндрэлтэй нэг жил гээднийт гурван жилийн хүнд соритыг даван тууллаа. Эхний хоёр жил төсөвт тодотгол хийж байсан. Гэхдээ тэр үед төсвийн хүндрэлээс үүдэн орлого дутуу байсан тул төсвийн алдагдлаа нэмэгдүүлж, тухайн үеийн зардлыг санхүүжүүлж ирсэн. Гэсэн хэдий ч Засгийн газраас гол гол экспортуудаа нэмэгдүүлэх гадаад валютын нөөцөө нэсэгдүүлэх, төсвийн алдагдлаа бууруулах, гадаадын өрийн тогтвортой байдаа хангах зорилгоор шат дараатай арга хэмжээ авсаны үр дүнд  өнгөрсөн оны сүүлээр Монгол Улсын эдийн засаг харьцангуй тогтворжиж, улмаар энэ оны нэгдүгээр улиралд энэ байдал хадгалагдаж гадаад валютын нөөц 3.8 тэрбум долларт хүрлээ.  Өнгөрсөн жил  төсвийн алдагдлаа 1.5 их наяд төгрөгөөр бууруулж зардлаа өсгөхгүйгээр мөнгөний бодлоготойгоо яв цав нийцүүлж төсвийн зардлаа хумих бодлого барьж ирсний үр дүнд өнөөдрийн эдийн засгийн өсөлт гарах, тогтворжих нөхцөл бүрдсэн. Өнгөрсөн хугацаанд дэлхий нийтээрээ цалин тэтгэвэр нэмбэл инфляцийг хэрхэн тогтвортой байлгах вэ гэсэн том сорилтын өмнө тулж ирсэн. Гэсэн хэдий ч бид эдийн засгийн боломж гарсан хамгийн эхний цаг хугацаан дээр хувь хүний орлогын дэмжлэг болгож төсвийн зарцуулалт хийх зайлшгүй шаардлага тулж байна. Зарим хүмүүс сонгууль тулчихсан шоу хийж байна гэсэн хардлагатай байна. Бидэнд боломж гарсан хамгийн эхний цаг хугацаа.  Бид энэ боломжийг ашиглаж цалин, тэтгвэр тэтгэмж зорилтот бүлгийн халамж, нийслэлийн түгжрэл гэх мэт тулчихсан асуудлуудаа шийдэхээр төсвийн тодотгол хийж байна. Хойшлох, сонгууль руу дөхөх тусмаа хардлага дагуулж, янз бүрээр хэлэгдэх байх. Энэ цаг хугацаанд хийж байгаа нь цаг үеэ олсон зайлшгүй тулсан боломжоо зориулж байна гэж ойлгоорой. Төсвийн тодотголыг дараах таван эдийн засгийн ангилалд зориулж байна.

Нэгдүгээрт, төрийн албан хаагчийн суурь цалинг нэмэгдүүлнэ. Үүн дээр 986.6 тэрбум төгрөг зарцуулах бөгөөд 217.7 мянган төрийн албан хаагч хамрагдана.

Хоёрдугаарт, тэтгэврийн зөрүүг итгэлцүүрээр арилгаж үнийн өсөлттэй уялдуулж 10 хувиар нэмэгдүүлнэ. Үүнд зориулж 394.6 тэрбум төгрөг зарцуулах бөгөөд 496.3 мянган тэтгэвэр авагч хамрагдана

Гуравдугаарт, Хүүхдийн мөнгөн тэтгэмжийг хүсэлт гаргасан хүүхэд бүрт олгоно. Өнгөрсөн зургаан сарын хугацааг нөхөж олгоход 167.2 тэрбум төгрөг олгох бөгөөд 142.4 мянган хүүхэд хамрагдана.

Дөрөвдүгээрт, Зорилтот халамжийн тэтгэвэр, тэтгэмжийг 90 тэрбум төгрөгөөр нэмэгдүүлнэ. Үүнд 144.4 мянган хүн хамрагдана.

Тавдугаарт, Өнгөрсөн жил Улаанбаатар хотод 420 тэрбум төгрөг тавьсан хэдий ч гүйцэтгэл тэр бүр хангалттай яваагүйн улмаас 187 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт дутсаныг нэмж оруулж өгнө. Тийм учраас томоохон төслүүд гацахгүй явна гэсэн үг. Гол ажил нь хотын дундах замуудын хоорондын холбоос замыг гүйцээх төсвүүд байна. Ийм таван зүйлд гол анхаарал хандуулж төсвийн тодотгол хийнэ. Нийтдээ 1.8 их наяд төгрөгт сая иргэн шууд хамрагдана.

Төсвийн хуулийн 34 дүгээр зүйлд төсвийн тусгай шаардлага буюу төсвийн тодотгол хийх шалтгаануудыг хуульчилсан байдаг. Уг хуулийн 34.1.4 буюу төсвийн ерөнхий захирагч нарын хооронд зохицуулалт хийх тохиолдолд тухайн жилийн төсөвт тодотгол хийж болно гэж заасныг үндэслэн хуулийн хүрээнд хийж байна. Хоёрдугаарт, 2023 оны төсвийн тухай хуульд ДНБ-ний 2.6 хувьд алдагдлаа барихаар заасан. Энэ хувь хэмжээнд огт өөрчлөлт орохгүй. Тусгай шаардлагаа хангаж ажиллана гэсэн үг. Энэ төсвийн орлогоо нэмэгдүүлэх бүх боломжоо дайчилж ажиллана. Энэ жил 50 сая тонн нүүрс экспортлох зорилт тавьж ажиллана.

Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Х.Булгантуяа:

Төсвийн тодотгол хийж байгаа 1.8 их наяд төгрөгийн тал нь төрийн албан хаагчийн цалин хөлсний нэмэгдэл. Ний 225 мянган төрийн албан хаагчийн 217.7 мянга төрийн албан хаагчийн цалин нэмэгдэнэ. Өндөр албан тушаалтай, өндөр цалин авдаг хүмүүсийн цалинг нэмэхгүй. Иргэдэд тулж ажилладаг хүмүүсийн цалинг нэмэгдүүлэх бодлого барьж байна. Боловсрол, шинжлэх ухаан, эрүүл мэнд, соёл, урлаг, спортын салбарын төрийн үйлчилгээний албан хаагчдыг “Төрийн мэргэжлийн үйлчилгээ”-ний нэгдсэн ангилал, зэрэглэлээр цалинжуулна.Ирэх долдугаар сарын 1-нээс эхлэн соёл урлаг, биеийн тамир, спортын салбарын цалингийн доод хэмжээг 590 мянган төгрөг байгааг 1.0 сая төгрөг болгож нэмэгдүүлнэ. Энэ бол суурь цалин. Үүн дээр үр дүнгийн, гүйцэтгэлийн, зэрэг дэвийн, ажилласан жилийн, хөдөө орон нутгийн гэх мэт нэмэгдэл цалин тооцоогддог. Тухайлбал, боловсролын салбарын дундаж цалин 1.050.000 төгрөг байна. Үүн дээр нэмэгдлүүд нэмэгдэнэ гэсэн үг. Төрийн нийтлэг үйлчилгээний албан хаагчдын цалингийн доод хэмжээ 565 мянган төгрөг байгааг 750 мянган төгрөг болгож нэмэгдүүлнэ. Түүнчлэн нийслэл, орон нутаг, яам, агентлагийн төрийн захиргааны албан хаагчдын үндсэн цалинг нэгдсэн сүлжээгээр зохицуулж, ижил зэрэглэлд хамаарах төрийн тусгай албан хаагчдын үндсэн цалинг адил болгоно.

Төрийн нийтлэг үйлчилгээний 58.9 мянга, соёл урлаг, биеийн тамир, спортын 2.6 мянга, төрийн захиргааны 23.0 мянга, төрийн тусгай 35.0 мянга, төрийн мэргэжлийн үйлчилгээний 93.2 мянга, төрийн нийтлэг үйлчилгээний 58.9 мянга, төрийн улс төрийн 3.8 мянга, нийт 213.9 мянган төрийн албан хаагчийн цалин 10-50 хувиар нэмэгдэнэ.

Өнгөрсөн 2022 оны 12 сарын нийгмийн халамжийн сангийн мэдээгээр төрөөс анхаарал халамж зайлшгүй шаардлагатай 65.6 мянган иргэнд нийгмийн халамжийн тэтгэвэр (288 мянган төгрөг)-ийг сар бүр олгож байна. Мөн 16 хүртэлх насны байнгын асаргаа шаардлагатай хөгжлийн бэрхшээлтэй 12.8 орчим хүүхдэд 288 мянган төгрөгийг сар бүр олгодог. Ирэх долоодугаар сарын 01-ний өдрөөс нийгмийн халамжийн тэтгэврийн хэмжээг 325 мянган төгрөг, харин хүүхэд, насанд хүрсэн хүн асарч байгаагаас үл хамааран асаргааны тэтгэмжийн хэмжээг 2023 оны амьжиргааны доод түвшинд хүргэж 275 мянган төгрөг болгохоор тооцооллоо.

Нийгмийн халамжийн тэтгэвэр, асаргааны тэтгэмжийн  хэмжээг нэмэхэд 89.3 тэрбум төгрөг нэмж шаардагдах бөгөөд Монгол Улсын 2023 оны Төсвийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах замаар шийдвэрлэх боломжтой. Түүнчлэн хүнсний эрхийн бичиг, байнгын асаргаатай ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн улирлын тэтгэмж, цалинтай ээж буюу 0-3 насны хүүхэд асарч байгаа эхчүүдийн тэтгэмж зэрэг мөнгөн дүнг зайлшгүй нэмэгдүүлэх шаардлагатай халамжийн хөтөлбөрүүд байна. Засгийн газраас төрийн халамж шаардлагатай зорилтот бүлэгт олгох дээрх халамжийн тэтгэмж бусад тусламжийн хэмжээг төсвийн нөхцөл, боломжид тулгуурлан үе шаттайгаар нэмэгдүүлэхийг зорьж байна.  Дараагийн асуудал бол ижил ажил мэргэжлээр, ойролцоо хугацаанд ажиллан шимтгэл төлсөн боловч тэтгэвэр тогтоолгосон хугацаанаасаа хамааран зөрүүтэй тэтгэвэр авч байсан 164.6 мянган хүний тэтгэврийн зөрүүг ойртуулна. Үүнд 200.2 тэрбум төгрөг зарцуулна. Хүн бүрийн ажилласан жил, төлсөн шимтгэл хугацаа, авч байсан цалин хөлснөөс шалтгаалан харилцан адилгүй нэмэгдэнэ.

Нийгмийн даатгалын сангаас болон цэргийн алба хаагчийн тэтгэвэр авч буй иргэдийн тэтгэврийн хэмжээг инфляцын түвшинтэй уялдуулан 10 хувиар нэмэгдүүлнэ. Энэхүү арга хэмжээнд 496.2 мянган тэтгэвэр авагч хамрагдан 194.4 төгрөг зарцуулна. Манай улсын нийт хүн амын 36.2 хувийг 18 хүртэлх насны хүүхэд эзэлж байна. Хүүхдийн төлөө санд 2021 онд 5.1 тэрбум, 2022 онд 4.3 тэрбум, 2023 онд 1.1 тэрбум төгрөгийн орлого бүрдсэн.

 

УИХ нэг танхимтай, 126 гишүүнтэй байх ҮХНӨ-ийн төслийг баталлаа

УИХ НЭГ ТАНХИМТАЙ, 126 ГИШҮҮНТЭЙ БАЙХ САНАЛ БАТЛАГДЛАА

Чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулах өөрчлөлтийн төслийн гурав дахь хэлэлцүүлгийг хийж байгаатай холбогдуулж гишүүд байр сууриа илэрхийлж байна.

УИХ-ын гишүүн Ц.ДАВААСҮРЭН:

-Одоо бол бид нар түүхэн хариуцлагатай шийдвэр гаргах гэж байна. УИХ-ын гишүүд тангараг өргөхдөө сонгогчдынхоо нийтлэг эрх ашгийг дээдэлнэ гэж амлалт өгсөн. Хоёр удаа бид тойрогтоо ажиллалаа. Тойрогт ажиллах хугацаанд 11 удаагийн уулзалт хийлээ. Нийтдээ 900 гаруй хүнтэй уулзсан. Ард иргэд УИХ-ын гишүүдийн тоог нэмэхийг дэмжсэнгүй, намын жагсалтыг дэмжсэнгүй. Намын жагсаалтаар сонгогдох боломжгүй хүмүүс гарч ирэх шалтгаан болно гэж үзэж байна. Тийм учраас Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулах өөрчлөлтийн төслийг  дэмжих боломжгүй байна. Иргэд, сонгогчдынхоо сонгох эрхэнд халдаж чадахгүй. Яагаад гэвэл Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах журмын тухай хуульд “Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулахдаа нам бүлгийн эрх ашгийг илэрхийлсэн байж болохгүй” гэж заасан.

Үндсэн хуулиа хүндэтгэхгүй бол Монголын төр хямарна. Засгийн эрхэнд гарсан улс төрийн хүчин өөрийн ашиг сонирхолд нийцүүлж, Үндсэн хуулийг өөрчилдөг болно.

Би өөрийгөө бодвол дуугуй байгаад байж болно. Нэлээн бодлоо. Хэлсэн үгэндээ эзэн, өргөсөн нөхөрлөлдөө үнэнч байх ёстой. Намайг сонгосон олон түмэндээ хоёр нүүр гаргаж чадахгүй.

Биднийг цаг хугацаа шүүнэ, бүх юм хязгаартай. Тийм учраас түүхийн үнэнтэй бид нүүр тулна. Та нар улс орныхоо хувь заяаг өнөөдөр шийдэх гэж байна. Энэ УИХ сульдана, доройтно. Одоогийн парламент бол ард түмнийхээ үзэл бодлыг илэрхийлж чаддаг, цаашдаа парламент нэлээн сульдана. Төрийн дархлаа суларна л гэсэн үг. Өнөөдөр та бүхний мэргэн оюун ухаан шийдэг. Хөнгөхөн бодож шийдэх асуудал биш. улс орны олон түмний хувь заяаг багтаж байгаа.

УИХ-ын гишүүн Д.ГАНБАТ:

-Монгол Улс Үндсэн хуулиараа парламентын засаглалтай байна гэж заасан. Сүүлийн нэг жил парламентын засаглал байхгүй болсон. Тал нь Засгийн газарт ороод суучихсан. Гүйцэтгэх засаглалд хяналт тавих юм байхгүй өнөөдрийг хүртэл явлаа. Үндсэн хуульд оруулах өөрчлөлттэй холбоотойгоор хоёр удаа ард иргэдтэйгээ уулзаж, санал солилцлоо. Ард түмний амьдрал үнэхээр доройтсон байна. Хулгай зэлгий гэмт хэрэг, ханшийн өсөлт туйлдуулсан байна. Та бүхэнд ард түмэн найман жилийн хугацаанд 65, 62 суудал өгсөн. Гэтэл найман жилийн хугацаанд хийж хэрэгжүүлсэн ажил энэ. Гурван хүний хоёр нь ядуу байна.

УИХ-ын гишүүн Д.ӨНӨРБОЛОР:

-Тэгш бус байдал авлига хээл хахууль тогтворгүй засаглалыг засахын төлөөх Засгийн газрын санаачлагыг тогтолцооны хувьд дэмжиж байгаа боловч ёс суртахуунтай төлөөллийг сонгох хүсэлтэй байгаагаа иргэд шаардаж байна. Холимог тогтолцоог дэмжиж байгаа боловч улсаа тоносон төлөөлөл орж ирэх вий гэдгээс болгоомжилж байна. итгэхгүй байна гэдгээ ч хэлсэн.  УИХ-д суудалгүй намууд ч жагсаалтаа худалдах эрсдэл байгааг болгоомжлуулж байна.  Ерөнхий сайд байсан бол иргэдийн ажил хэрэгч асуултыг асууя гэж бодсон юм. Үндсэн хуулийн өөрчлөлт, Сонгуулийн хууль, Улс төрийн намын хуулиас ихээхэн хамаарч Үндсэн хуулийн өөрчлөлт явагдана. Үзэл баримтлалыг нь амилуулах баталгааг иргэд нэхээд байна.

Монгол Улс 30 жилийн хугацаанд Засаглалтай байсан юм уу. Сайн Засаглалтай байсан бол хулгай луйвар гарах байсан уу. Засгийн газрын тусгай сангууд руу сүүлийн 20-30 жилд мэдээлэлд ойр, маш олон улсууд, танай манай нам гэхгүйгээр оролцсон байх юм.

Энэ үеэр УИХ-ын дарга Г.Занданшатар “Монгол Улсын Үндсэн хуульд оруулах ӨӨРЧЛӨЛТ батлагдлаа. Үндсэн хуульд оруулж буй өөрчлөлтийн гол зорилго нь төлөөллийн ардчиллыг буюу парламентат ёсыг бэхжүүлэхэд чиглэсэн. Энэхүү өөрчлөлтөөр Монгол Улсын Үндсэн хуульд 2019 онд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлт, “Ард түмэн засаглаж байх” Монгол Улсын Үндсэн хуулийн суурь үзэл баримтлал улам баталгаажиж байна.

Улсын Их Хурлын гишүүд эрх мэдэлтэн, дарга биш, харин ард түмнийхээ элч төлөөлөгч байх тогтолцоог бэхжүүлэх зорилгоор Улсын Их Хурлын гишүүдийн тоог 126 болгон нэмэгдүүлж, сонгуулийн холимог тогтолцоог Үндсэн хуульдаа тусгалаа.

Энэхүү өөрчлөлт зөвхөн Улсын Их Хурлын гишүүдийн тоог нэмж олшруулах төдий өнгөц өөрчлөлт биш ээ. Харин ард түмний хүсэл эрмэлзэл, бодол зорилго, засаглах эрх парламентад илүү сайн хангагдаж байх төлөөлийн ардчиллын зарчмыг улам төгөлдөржүүлэхэд чиглэсэн өөрчлөлт юм. Цаашид УИХ нэг танхимтай, 126 гишүүнтэй байна. Сонгууль холимог тогтолцоогоор явагдана. Тойргоос 76 гишүүн, жагсаалтаар 48 гишүүн байна. Үндсэн хуулийн өөрчлөлт албан ёсоор батлагдлаа, ажлын хэсгийнхэнд баярлалаа. Үндсэн хуулийн өөрчлөлт маргаашнаас үр дүнгээ өгч эхэлнэ гэдэгт найдаж байна” хэмээн тодотголоо.

 Чуулганы нэгдсэн хуралдаанд оролцсон гишүүдийн 66 нь Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн төслийг батлахыг дэмжлээ.  

Х.ИНДРА

“Оюу толгой” нэгдүгээр улиралд 312 тэрбум төгрөгийг татвар, хураамж болон бусад төлбөрт зарцуулжээ

  • Оюу толгойн бүлэг ордын эрдсийн өндөр агуулгатай хэсгийг агуулсан гүний уурхайн олборлолтыг аюулгүй эхлүүллээ
  • Нэг тонн хүдэр боловсруулахад зарцуулсан усны хэмжээгээ олон улсын бусад уурхайн зарцуулдаг усны хэмжээнээс доод түвшинд хадгаллаа
  • 2023 оны нэгдүгээр улиралд 312 тэрбум төгрөгийг татвар, хураамж болон бусад төлбөрт зарцуулав

“Оюу толгой” компани 2023 оны нэгдүгээр улирлын үйл ажиллагааны голлох үзүүлэлт, гүний уурхайн олборлолтын явцаа өнөөдөр танилцууллаа.

Тус компани 21 дэх хүдэр буулгуурыг аюулгүй тэсэлж, гүний уурхайн олборлолтыг эхлүүллээ. Ингэснээр нэг жилд олборлох зэсийн хэмжээг 500,000 тоннд хүргэх бизнесийн зорилтод хүрэхийн төлөө гүний уурхайг аюулгүйгээр ахиулан ажиллах нөр ажил өрнөж байна. “Оюу толгой” 2028-2036 оны хооронд, гүний уурхайд хэдэн зуун хүдэр буулгуурыг тэсэлснээр дээрх зорилтод хүрэх төлөвлөгөөтэй байна. Оюу толгой уурхай нь Монгол Улсын Засгийн газар болон Рио Тинто группийн амжилттай түншлэл, хамтын зүтгэлийн үр дүн билээ.

“Оюу толгой” компанийн Гүйцэтгэх захирал Дэйрдрэ Лингенфэлдер“Бид 2023 оны эхний улиралд өөрсдийн төлөвлөгөөний дагуу зорилтоо биелүүлж, түүхэн үйл явдлыг хамтдаа бүтээлээ. Өнгөрөгч гуравдугаар сард бид хөрөнгө оруулагчид, Монгол Улсын Засгийн газрын төлөөллүүд, орон нутгийн удирдлагууд, Оюу толгойн хамт олон, гэрээт ажилтнууд, бүхий л цаг үед хамтран ажилласан зөвлөхүүд, түншүүд болон орон нутгийн ард иргэдийн хамт Оюу толгойн Гүний уурхайн олборлолтын нээлтийг тэмдэглэн өнгөрүүллээ. Бидний бүтээсэн энэхүү амжилт нь дан ганц бидний бус харин Оюу толгойд хүч хөдөлмөрөө зориулсан ахмад, дунд, залуу үе болон түншүүдийн маань их ажлын үр шим билээ. Цаашид бизнесээ үргэлжлүүлэн аюулгүй, тогтвортой, ашигтай ажиллуулах арвин үйлс биднийг хүлээж байна. Бид цаашид техник, технологийн чадавхыг бэхжүүлэхийн сацуу манлайллыг дэмжих замаар бизнесээ хөгжүүлж, хүний нөөц, орон нутаг, байгаль орчны чиглэлээр өгсөн амлалтаа биелүүлэн ажиллах болно. Гагцхүү бид одоогийн түншлэл, нягт хамтын ажиллагаагаа үргэлжлүүлэн ажилласнаар тус амлалтаа биелүүлэх юм.”

Үйл ажиллагааны тайлан

  • Аюулгүй ажиллагааг нэн тэргүүнд тавьж гэмтэл, бэртлийн давтамжийн үзүүлэлт 200,000 хүн/цаг тутамд 0.14 байлаа.
  • Олон улсад нэг тонн хүдэр боловсруулахад дунджаар 1.2 куб метр ашигладаг бол Оюу толгой нь нэг тонн хүдэр боловсруулахад 0.55 метр кубээс бага (2023 оны 1-р улиралд 0.4 куб метр ус ашигласан) ус ашигладаг, дэлхийн усыг хэмнэлттэй ашигладаг зэсийн уурхайнуудын нэг юм. 2022 онд Скэрн Ассосэйшн (Skarn Associates) хэмээх бие даасан судалгааны байгууллагаас ижил төстэй 157 уурхайн усны хэрэглээнд хийсэн судалгааны дүнд Оюу толгой нь усыг хэмнэлттэй ашигладаг зэс олборлогчдын эхний 25 хувьд багтсан. Оюу толгойн уурхайн хэрэгцээнд “Гүний хоолой”-оос татаж буй усны хэмжээг Ханбогд сумын байгаль орчны байцаагч, улсын байцаагчид сар бүр шалгаж, баталгаажуулдаг. Түүнчлэн Оюу толгойн нийт ус ашиглалтыг Олон улсын санхүүгийн корпорацын нэрийн өмнөөс жил бүр хөндлөнгийн бие даасан байгууллага шалгаж, таван жил тутамд аудит хийдэг. Хамгийн сүүлийн таван жилийн аудитыг Эрдэнэ Дриллинг компани 2021 онд хийж дуусган Оюу толгойн ус ашиглалтын мэдээлэл үнэн зөв болохыг баталгаажуулсан.
  • Нийт ажилтны 97 хувийг монголчууд, мөн 23.1 хувийг (Оюу толгой ХХК-ийн) эмэгтэй ажилтнууд тус тус эзэлж байна.
  • Татвар, төлбөр, хураамж хэлбэрээр 89 сая ам.доллар буюу 312 тэрбум төгрөгийг Монгол Улсын Засгийн газарт төлсөн. Нийлбэр дүнгээрээ 2010 оноос хойш нийт 3.98 тэрбум ам.доллар буюу 9.2 их наяд төгрөгийг дээрх хэлбэрээр төлжээ. Үүнд Монголын ханган нийлүүлэгчдэд төлсөн НӨАТ багтана.
  • Дөрөвдүгээр улирлын байдлаар 609 ханган нийлүүлэгчтэй хамтран ажилласны 412 нь үндэсний ханган нийлүүлэгч байв. Үйл ажиллагааны худалдан авалтынхаа 72 хувийг эдгээр үндэсний ханган нийлүүлэгчдэдээ зарцуулжээ.
  • Нэгдүгээр улирлын гүйцэтгэлийн тойм мэдээг эндээс үзнэ үү.
  • 2022 оны жилийн эцсийн тайланг эндээс үзнэ үү.

Үйлдвэрлэлийн мэдээлэл

  • 2022 оны нэгдүгээр улиралд хийгдсэн баяжуулах үйлдвэрийн засвар болон хүдрийн дундаж агуулга (0.49% ба 0.40%) өндөр байсан зэргээс хамаарч 2023 оны нэгдүгээр улиралд олборлосон зэсийн хэмжээ 2022 оны нэгдүгээр улиралтай харьцуулахад 41 хувиар өссөн. Өнгөрөгч улиралд гүний уурхайн олборлолтыг эхлүүлсэн ба тус хугацаанд 1.36 хувийн зэсийн дундаж агуулгатай 0.7 сая тонн хүдрийг гүний уурхайгаас, 0.43 хувийн зэсийн дундаж агуулгатай 9.6 сая тонн хүдрийг ил уурхайгаас тус тус олборлон боловсруулсан.
  • Нэгдүгээр улиралд Панел 0-ийн олборлолтыг эхлүүллээ. Нэгдүгээр улирлын эцсийн байдлаар нийт 36 хүдэр буулгуурыг тэсэлсэн ба тэдгээрийн 17-г нь энэ улиралд тэсэлсэн.
  • Уурхайн амуудын босоо нэвтрэлтийг сайн ахиулж, гуравдугаар сарын эцсийн байдлаар агааржуулалтын урд болон хойд амын нэвтрэлтийг 503 болон 623 метрт тус тус хүргэлээ. Агааржуулалтын урд болон хойд амын нэвтрэлтийг 1,148 болон 1,149 метрт хүргэх төлөвлөгөөтэй ажиллаж байна. Дээрх хоёр босоо амыг 2024 оны эхний хагаст буюу 2020 онд батлагдсан шинэчилсэн зардал болон хуваарийн тооцоололд зааснаас 15 сарын дараа ашиглалтад хүлээлгэн өгөхөөр байна.
  • Хүдрийн биетийг гүний уурхайгаас газрын гадарга руу тээвэрлэх туузан дамжуургын ажил үргэлжилж байгаа ба 40 орчим хувийн гүйцэтгэлтэй байна. Түүнчлэн баяжуулах үйлдвэрт хийхээр төлөвлөж буй шугамын тохируулгын ажлын хүрээнд гүйцэтгэгч компаниудыг сонгож гэрээ байгууллаа.
  • Панел 1 болон 2-ын судалгааны ажил үргэлжилж байгаа ба 2023 оны эхний хагаст дуусгах төлөвөө хадгалж байна. Өмнөх тайлангуудад дурдсанчлан КОВИД-19-ийн хязгаарлалт, ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөнийг эрэмбэлсний үр дүнд үүссэн агааржуулалтын урд болон хойд амны ажил хойшилсонтой холбоотойгоор үүдэх агааржуулалттай холбоотой нөлөөллийг тусган оруулна.

Гүний уурхайн төслийн мэдээ

  • Нэгдүгээр улиралд Панел 0-ийн олборлолтыг эхлүүллээ. Нэгдүгээр улирлын эцсийн байдлаар нийт 36 хүдэр буулгуурыг тэсэлсэн ба тэдгээрийн 17-г нь энэ улиралд тэсэлсэн.
  • Уурхайн амуудын босоо нэвтрэлтийг сайн ахиулж, гуравдугаар сарын эцсийн байдлаар агааржуулалтын урд болон хойд амын нэвтрэлтийг 503 болон 623 метрт тус тус хүргэлээ. Агааржуулалтын урд болон хойд амын нэвтрэлтийг 1,148 болон 1,149 метрт хүргэх төлөвлөгөөтэй ажиллаж байна. Дээрх хоёр босоо амыг 2024 оны эхний хагаст буюу 2020 онд батлагдсан шинэчилсэн зардал болон хуваарийн тооцоололд зааснаас 15 сарын дараа ашиглалтад хүлээлгэн өгөхөөр байна.
  • Хүдрийн биетийг гүний уурхайгаас газрын гадарга руу тээвэрлэх туузан дамжуургын ажил үргэлжилж байгаа ба 40 орчим хувийн гүйцэтгэлтэй байна. Түүнчлэн баяжуулах үйлдвэрт хийхээр төлөвлөж буй шугамын тохируулгын ажлын хүрээнд гүйцэтгэгч компаниудыг сонгож гэрээ байгууллаа.
  • Панел 1 болон 2-ын судалгааны ажил үргэлжилж байгаа ба 2023 оны эхний хагаст дуусгах төлөвөө хадгалж байна. Өмнөх тайлангуудад дурдсанчлан КОВИД-19-ийн хязгаарлалт, ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөнийг эрэмбэлсний үр дүнд үүссэн агааржуулалтын урд болон хойд амны ажил хойшилсонтой холбоотойгоор үүдэх агааржуулалттай холбоотой нөлөөллийг тусган оруулна.

Бусад мэдээлэл

  • Улирлын явцад Рио Тинто, Оюу толгойн зүгээс Монгол Улсын Засгийн газартай хамтран Монгол Улсын Их Хурлын 103 дугаар тогтоолын хэрэгжилтийг хангахаар ажилласан ба тогтоолд дурдагдсан голлох ажлууд шийдвэрлэгдсэн. Талууд татварын асуудлаар зөвшилцөлд хүрэхээр ажилласаар байгаа тул олон улсын арбитрын шүүхэд үүссэн татварын маргааныг түр түдгэлзүүлсэн хэвээр байна.

“Оюу толгой” ХХК-ийн тухай (www.ot.mn)

“Оюу толгой” бол Монгол улсын хамгийн том зэс, алтны компани бөгөөд Монгол улсын Засгийн газар, “Туркойз Хилл Ресурс” болон “Рио Тинто” компани хоорондын стратегийн түншлэл юм. Монголын өмнийн говьд үйл ажиллагаа явуулдаг “Оюу толгой” компани 2013 оны долдугаар сард анхны зэсийн баяжмалаа экспортод гаргасан билээ. Оюу толгойн менежментийг гүйцэтгэгч “Рио Тинто” компани Оюу толгойг дэлхийн хамгийн орчин үеийн уурхай болгохын төлөө олон улсын тэргүүн туршлага, орчин үеийн дэвшилтэт техник, технологиор хөрөнгө оруулж байна. Оюу толгой аюул осолгүй ажлын байр бий болгож, хүрээлэн байгаа байгаль орчноо хамгаалах шинэ стандарт тогтоохын төлөө ажилладаг.

Эх сурвалж: “Оюу толгой”

МАН-ын бүлэг УИХ-ын гишүүдийн тоог 126 болгохыг дэмжлээ

2023.05.30-Улс төр

УИХ дахь МАН-ын бүлэг өнөөдөр /2023.05.30/ хуралдлаа. Хуралдаанаар Монгол Улсын 2023 оны төсвийн тодотгол, Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн төслийг хэлэлцсэн байна.

Монгол Улсын 2023 төсвийн тодотголоор 2023.07.01-ээс төрийн албан хаагчдын цалинг үе шаттай, тэтгэврийг тэгшитгэж нэмэхээр боллоо. Мөн хүсэлт гаргасан хүүхэд бүрд 100 мянган төгрөгийг олгож, 2023.01.01-ээс хүүхдийн мөнгөнөөс хасагдсан айл өрхүүдэд нөхөж олгохоор шийдвэрлэв. Түүнчлэн Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн төсөлтэй холбогдуулж бүлгийн гишүүд санал хэлж, гишүүдийн тоог 126 байхаар олонх нь дэмжлээ.

Х.ИНДРА

Төрийн түшээдтэй ингэж холбогдоорой

УИХ-ын 2020 оны ээлжит сонгуулийн үр дүнгээр бүрдсэн шинэ парламентын гишүүдийн лавлахыг та бүхэнд хүргэж байна.  Энэ удаагийн парламентад МАН-аас 65, АН-11, Та бидний эвсэл-1, бие даагч-1, Зөв хүн электорат эвслээс-1 төлөөлөл сонгогдсон. Харин гишүүдийн 63 нь эрэгтэй, 13 нь эмэгтэй байгаа юм. Бид сонгогчдын итгэлийг хүлээж төр түшилцэж байгаа гишүүдтэй холбогдож үгээ хэлж, үзэл бодлоо дайх боломжийг иргэддээ олгох. Мөн амлалтыг нь нэхэж, үүрэг хариуцлагыг нь сануулах сэрүүлэг болох үүднээс УИХ-ын гишүүдийн утасны дугаар, цахим хаяг, өрөөний дугаар, утас, туслах, тойрог хариуцсан биет төлөөлөгчидтэй хэрхэн холбогдох талаарх мэдээллийг бэлтгэлээ. Нэг зүйлийг онцлоход, УИХ-ын зарим гишүүн тойрог хариуцсан биет төлөөлөгчөө арайхан томилж амжаагүй учраас одоохондоо туслах, зөвлөх нар нь иргэд, сонгогчидтой холбоотой асуудлыг давхар хариуцаж байгаа юм байна.

УИХ-ын гишүүний нэр Холбоо барих утасны дугаар Өрөөний дугаар Туслахын нэр Өрөөний утас Туслахын утасны дугаар УИХ-ын гишүүний сошиал хаяг Тойрог хариуцсан бие төлөөлөгчийн нэр утас
1 А.Адъяасүрэн 99115225 474 Б.Чанцалдулам 262979 91915225 Амгалангийн Адъяасүрэн

@amgalanaduyasuren

Т.Эрдмаа-98868888
2 Ш.Адьшаа 99119118 404 Б.Үржинханд 266140 88099373 Адьшаа Ширнэнбаньд

@sh.adishaa

Б.Үржинханд-88099373
3 Н.Алтанхуяг 99114169 488 Э.Зулай 264147 99072914 Норовын Алтанхуяг

@altankhuyag.norov

 88880321
4 С.Амарсайхан 99112169 225 Б.Батжаргал 267612 99159529 Сайнбуянгийн Амарсайхан Отгончимэг -99000009
5 Г.Амартүвшин 99113027 436 Б.Мядагмаа 260919 99190010 Ганибалын Амартүвшин

@amartuwshinShark

Б.Мядагмаа-99190010
6 Ц.Анандбазар 99113188 464 Б.Гомбосүрэн 262213 91040291 Анандбазар Цогт-Очир

@ts.Anandbazar

Б.Гомбосүрэн-91040291
7 П.Анужин 99115390 409 Л.Ундрах 262569 88103377 Пүрэв-Очирын Анужин

@anujinp

Л.Ундрах-262569
8 Т.Аубакир 99114595 311D Т.Бодау 261058 99131798 Тилеуханы Аубакир

@aubakir.mn

Т.Бодау-99131798
9 Т.Аюурсайхан 88111830 4 давхарт Н.Энхтөр 261333 88080417 Төмөрбаатарын Аюурсайхан

@ayursaikhan

Н.Энхтөр 88080417
10 Ё.Баатарбилэг 99113389 115 Г.Мөнхмандах 260361 80484224 Ёндонпэрэнлэйн Баатарбилэг

@ArkhangainBaatarbileg

Г.Мөнхмандах-               260361
11 Х.Баделхан 99115303 455D Х.Ерхулан 267568 90090305 Х.Баделхан Х.Ерхулан-90090305
12 Э.Бат-Амгалан 99118465 436 Э.Гэрэлтсүх 262287 88869028 Энхтайваны Бат-Амгалан

@enbatamgalan

Э.Гэрэлтсүх       88869028
13 Сү.Батболд 99118779 163 Б.Энхбадрах 261175 91110123 Сүхбаатарын Батболд

@batbold.suhbaaatar

Б.Энхбадрах-    91110123
14 Ж.Батжаргал 99008137 460 Г.Тэмүүжин 260878 99307169 Жигжидийн Батжаргал

@Batjargal.Jigjids

Г.Тэмүүжин       260878
15 Д.Батлут 99051314 457 Г.Номин 267216 99993049 Дамбын Батлут

@D.Batlut

Г.Номин-99993049
16 Ж.Батсуурь 99119032 310 Э.Ушаандар 262623 91410208 Жамбын Батсуурь

@jamba.batsuuri

Э.Ушаандар-     262623
17 Б.Баттөмөр 99111175 415 Г.Тамир 267522 99669846 Баагаагийн Баттөмөр @BaagaaBattumur Г.Батбаяр-99372250
18 Б.Бат-Эрдэнэ 99119828 214 Ш.Нарантогос 267035 97170222 Badmaanyambuu Bat-Erdene

@baterdenebadmaanyambuu

19 Ж.Бат-Эрдэнэ 91919383 308 О.Золбадрах 262740 96912122 Бат-Эрдэнэ Жадамба

@JBaterdenee

Б.Мөнхтуяа-88000031
20 Д.Бат-Эрдэнэ 111 Б.Дэжид 265175 94091377 Д.Бат-Эрдэнэ

@dejigchidbaterdene

Б.Дэжид-            94091377
21 Б.Баярсайхан 99101851 322 Н.Гэрэл 263802 91912226 Балжиннямын Баярсайхан

@BayarsaikhanMongol

Н.Гэрэл-              263802
22 Б.Бейсен 99429203 404 Х.Айбек 262267 99259724 УИХ-ын гишүүн, гавьяат эмч Буланы Бейсен

@Bulan.Beisen

Б.Садат -85750125
23 Х.Болорчулуун 99114773 401 О.Цэндээ 264882 99897776 Хаянгаагийн Болорчулуун

@Khayangaa.Bolorchuluun

О.Цэндээ-99897776
24 Х.Булгантуяа 99110269 311A Э.Баасандорж 264007 99771672 Bulgantuya Khurelbaatar

@bulgantuya.kh

Х.Үүрцайх-88098251
25 С.Бямбацогт 99119921 354 П.Тамир 265889 99560110 Бямбацогт Сандаг

@byambatsogt.s

Мөнхжаргал-99103388
26 С.Ганбаатар 99103409 218 Ө.Мөнхтөр 261333 99066587 Ганбаатар Сайнхүү

@ganbaatar.sainkhuu

Ө.Мөнхтөр        99066587
27 Ж.Ганбаатар 99112881 305 М.Сумъяабазар 265150 88102179 Жамбалын Ганбаатар

@GanbaatarJambal11

М.Сумъяабазар-88102179
28 Д.Ганбат 99112889 251 Б.Эрдэнэцэцэг 260883 99076117 Дашдондогийн Ганбат

@.ganbatiiigdemjigch

Б.Эрдэнэцэцэг-               99076117
29

 

Г.Ганболд 99059132 460 Р.Батзаяа 262335 96112297 Гочоогийн Ганболд

@UvurkhangaiGanbold

Р.Батзаяа-96112297
30

 

Н.Ганибал 99107901 223 Н.Чинзориг 264859 99103895 Наянтайн Ганибал

@GanibalN

Т.Бадрах -91001580
31 Х.Ганхуяг 88881155 322 Ц.Баасандамба 261555 88047007 Хассуурийн Ганхуяг

@KhassuuriinGankhuyag

Ц.Баасандамба-              88047007
32 Ц.Даваасүрэн 99115687 218 Б.Ганзориг 263019 95252121 Даваасүрэн Цэрэнпил

@DavaasurenMP

А.Энхбулган- 99395260
33 Г.Дамдинням 99116627 322 Ж.Далай 263988 80088891 Гонгорын Дамдинням

@Damdinnyam.Gongor

Ж.Далай-            80088891
34 Т.Доржханд 99113590 404 А.Даваасүрэн 260360 88002705 Тогмидын Доржханд

@Dorjkhand.T

А.Даваасүрэн- 88002705
35 Б.Дэлгэрсайхан 99112838 306 Б.Алтантуул 263645 99997707 Борхүүгийн Дэлгэрсайхан

@bdelgersaikhan

Б.Алтантуул-99997707
36 Б.Жавхлан 99113555 213 Б.Болортуул 263344 95856883 УИХ-ын гишүүн Болдын Жавхлан

@boldiin.javkhlan

Н.Энхтунгалаг-90000122
37 Б.Жаргалмаа 88112818 223 Т.Сайнбаяр 264859 91913428 Бадарчийн Жаргалмаа

@BadarchJargalmaaofficial

Т.Сайнбаяр        91913428
38 Г.Занданшатар 99115136 3 давхар С.Цэрэннадмид 263154 95181616 Гомбожавын Занданшатар

@G.Zandanshatar

95181616
39 Л.Мөнхбаатар 99116884 206 О.Бат-Эрдэнэ 263249 99100138 УИХ-ын гишүүн Л.Мөнхбаатар

@Munkhbaatarsupporters

О. Бат-Эрдэнэ-99100138
40 Ж.Мөнхбат 99111114 205 Д.Наранчимэг 26565 99898979 Munkhbat Jamiyan

@munkhbatmp

Д.Наранчимэг 99898979
41 Ц.Мөнх-Оргил 99113829 226 Б.Ариунтунгалаг 262918 99000189 Цэндийн Мөнх-Оргил

@tsend.munkhorgil

Б.Ариунтунгалаг             262918
42 Г.Мөнхцэцэг 99112619 436 Ө.Болор 262777 88033373 Гомпилдоогийн Мөнхцэцэг

@gompildoomunkhtsetseg

Ө.Болор              88033373
43 Ц.Мөнхцэцэг 98110843 435 Б.Ану 260255 95876565 Цэрэнжамцын Мөнхцэцэг

@MunkhtsetsegPhd

Мөнхжаргал-95724747
44 Н.Наранбаатар 99117067 409 Ж.Хүсэлбаатар 88664481 Нанзадын Наранбаатар

@nanzadnaranbaatar

Ж.Хүсэлбаатар                                88664481
45 Д.Өнөрболор 99116955 317 П.Анаргүль 261041 95111795 Дамдинсүрэнгийн Өнөрболор

@unurbolor.d

П.Анаргүль        95111795
46 Х.Нямбаатар 99114118 223 Ж.Бат-Эрдэнэ 260025 88888076 Х.Нямбаатар

@Nyambaatar

О.Нарантуяа 89901866
47 С.Одонтуяа 99116068 301 Э.Урантогос 260890 90165775 С.Одонтуяа

@odontuyafanpage

Э.Урантогос       260890
48 М.Оюунчимэг 99117321 312 Ш.Энхцэцэг 263061 99082972 Oyunchimeg Munkhuu

@oyunchimeg.munkhuu

99082972
49 Л.Оюун-Эрдэнэ 99099553 2 давхар Б.Түмэнбаяр 260099 98110410 Oyunerdene Luvsannamsrai

@OyunerdeneMN

98110410
50 Б.Пүрэвдорж 99112122    98982122 321 Н.Ариунжаргал 263034 99900102 Purevdorj Bukhchuluun

@ PurevdorjBukhchuluun

Ц.Буянбат -99994624
51 Ш.Раднаасэд 99113934 457 Б.Эрхэмбаяр 264525 90113934 Раднаасэд Шатарбалын

@Radnaased

Л.Пагмадулам -88062079
52 Ц.Сандаг-Очир 99048967 460 Н.Мягмарсүрэн 260878 91111807 Цэндийн Сандаг-Очир

@tssandagochir

С.Оюунгэрэл- 99219047
53 Д.Сарангэрэл 91914462 455А С.Эрдэнэчимэг 264678 91992288 Сарангэрэл Даваажанцан

@SarangerelDavaajantsanofficial

Ц.Энх-Амар -88100756
54 Б.Саранчимэг 99117850 223 Т.Энхжин 264859 99778288 Batsukh Saranchimeg

@saranchimegUB

Т.Энхжин -99778288
55 Д.Сумъяабазар 99110899 315 Б.Чандман

 

260127 99212223 Долгорсүрэнгийн Сумъяабазар

@D Sumiyabazar

Б.Чандман         99212223
56 Ж.Сүхбаатар 99112918 409 Ч.Дөлгөөнтамир 99043166 Жамъянхорлоогийн Сүхбаатар

@sukhbaatarj

Г.Анхбаяр- 99193331
57 Ц.Сэргэлэн 99116684 432 М.Алтан-Өлзий 261558 88086570 Цэдэвийн Сэргэлэн

@tsedeviinsergelen

Ц.Сүхбаата -89891881
58 Д.Тогтохсүрэн 99113454 350 Б.Балжинням 261335 99011043 Дуламдоржийн Тогтохсүрэн

@togtokhsuren

Г.Ариунзаяа- 99991923
59 Ц.Туваан 99115154 147 П.Батцацрал 261467 99705070 Цэвэгдоржийн Туваан

@tuvaanofficial

П.Батцацрал-    99705070
60 Г.Тэмүүлэн 99095449 314 Б.Гантулга 262528 88254929 Temuulen Ganzorig

@temuulen.gan

Б.Гантулга- 88254929
61 Ч.Ундрам 99119689 223 А.Сарантуяа 264859 88052720 Чинбатын Ундрамыг дэмжигчид

@undramiigdemjigch

Ж.Сайнцол -99019435
62 Н.Учрал 99115934 211 Б.Галсан 262269 89002345 Uchral Nyam-Osor

@N.Uchral

Б.Галсан              89002345
63 Ч.Хүрэлбаатар 99112317 208 Л.Мөнхбат 263484 99024117 Khurelbaatar Chimed

@hurelbaatarc

Е.Очирдарь- 88005640
64 У.Хүрэлсүх 99113937 175 О.Алтансаруул 261792 88707770 Khurelsukh Ukhnaa

@KhurelsukhUkhnaa

О.Алтансаруул-88707770
65 Д.Цогтбаатар 99119172 423 Ө.Өлзийтуяа 266972 91111787 Tsogtbaatar Damdin

@tsogtbaatar.damdin

Б.Хулан- 99018251
66 О.Цогтгэрэл 99116390 322 Д.Батмөнх 262241 95117473 Одонгийн Цогтгэрэл

@Tsogtgerel.odon

Ж.Эрдэнэтогтох- 91111334
67 Ц.Цэрэнпунцаг 98889898 147 Б.Баярцэнгэл 261467 99995171 Цэдэндамбын Цэрэнпунцаг

@TserenpuntsagGardi

Б.Баярцэнгэл    99995171
68 Ж.Чинбүрэн 88888867 457 Ц.Хонгорзул 264678 99656981 Жигжидсүрэнгийн Чинбүрэн

@Chinburen

Б.Дэмбэрэл- 98112770
69 С.Чинзориг 99114570 303 Д.Оюунбилэг 265206 86090101 Содномын Чинзориг

@Chinzoriguvurhangai

Б.Ганбат 99039025
70 Б.Чойжилсүрэн 99113186 276 Б.Сүхтулга 260789 80113050 Баттогтохын Чойжилсүрэн

@BattogtokhiinChoijilsuren

Д.Оюунбилэг   86090101
71 Б.Энх-Амгалан 99112867 307 Б.Энхсаруул 267006 95952867 Enkh-Amgalan Byambasuren

@amgaa2220

Д.Отгонбаяр -99109127
72 Л.Энх-Амгалан 88112318 419 Б.Туяа 266455 88100252 Энх-Амгалан Лувсанцэрэн

@LEnkhamgalan

Б.Туяа- 88100252
73 Б.Энхбаяр 99113047    91912938 104 Э.Анударь 265978 94199419 Enkhbayar Battumur

@EnkhbayarDornod

Э.Анударь          -265978
74 Н.Энхболд 99117220 309 Г.Янжинлхам 260385 99799380 Нямаагийн энхболд

@nyamaa.enhbold

Д.Энхбилгүүн- 99176596
75 Т.Энхтүвшин 99094187 3 давхар Н.Өсөхбаяр 265990 99887063 Төмөртогоогийн Энхтүвшин

@Enkhtuvshin.Tumurtogoo

М.Хорол- 99525284

Тусгай сангуудын үйл ажиллагаа, мэдээллийг ил тод, шилэн болгохыг үүрэг болголоо

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан 2023 оны тавдугаар сарын 24-нд болж дараах асуудлуудыг хэлэлцэн шийдвэрлэлээ. Тус хуралдааны үеэр Монгол Улсын Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ тусгай сангуудын үйл ажиллагаа, бүх мэдээллийг ил тод, шилэн болгохыг үүрэг болголоо.

“ЭМЭЭЛТ ЭКО АЖ ҮЙЛДВЭРИЙН ПАРК”-ИЙН БҮТЭЭН БАЙГУУЛАЛТЫН АЖЛЫГ ЭХЛҮҮЛНЭ

“Эмээлт эко аж үйлдвэрийн парк”-ийн ТЭЗҮ, хэсэгчилсэн ерөнхий төлөвлөгөөг 2023 оны дөрөвдүгээр улиралд багтаан батлуулж, суурь, инженерийн дэд бүтцийн бүтээн байгуулалтын ажлыг эхлүүлэхэд шаардлагатай арга хэмжээ авахыг Барилга, хот байгуулалтын сайд Ц.Даваасүрэн, Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд Х.Болорчулуун, Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч Д.Сумъяабазар нарт даалгалаа.
Эмээлт эко аж үйлдвэрийн паркийн судалгаа, ажлын зураг төсөв, паркийн хэсэгчилсэн ерөнхий төлөвлөгөө, үерийн байгууламж, инженерийн шугам сүлжээ, цахилгаан хангамж, ундны усны хангамж, барилга угсралтын үеийн түр цахилгаан хангамжийн ажил, байгаль орчны нарийвчилсан үнэлгээ зэрэг бэлтгэл ажлууд хийгджээ.
Нийслэлийн Хан-Уул дүүрэгт үйл ажиллагаа явуулж байгаа арьс, ширний үйлдвэрүүдийг тус паркт нүүлгэн шилжүүлснээр паркийн суурь дэд бүтцийг бий болгох төдийгүй одоогийн байгаа бохирдсон газрыг нөхөн сэргээж, дахин төлөвлөлт хийхээр төлөвлөж байна.
Тус паркийг ашиглалтад оруулж, төслийг хэрэгжүүлснээр жилд хонь, ямааны арьс 4,0 сая, үхрийн шир 400,0 мянга, адууны шир 200,0 мянга, тэмээний шир 15,0 мянга нийт 4.6 сая ширхэг арьс, ширийг бүрэн боловсруулна. Мөн ноос 3.6 мянга, ноолуур 1.2 мянган тонныг тус тус боловсруулах боломжтой болно.

МИАТ КОМПАНИ ДОЛДУГААР САРЫН 01-НЭЭС ОРОН НУТГИЙН ЕСӨН ЧИГЛЭЛД ХУВААРЬТ НИСЛЭГ ХИЙНЭ

Монгол Улсын Засгийн газраас 2023-2025 оныг “Монголд зочлох жил” болгон зарласантай холбогдуулан орон нутгийн нислэгийг сэргээх, үнэ тарифыг бууруулах, аялал, жуулчлалыг дэмжих зорилгоор “МИАТ” ТӨХК Улаанбаатар хотоос орон нутгийн есөн чиглэлд 2023 оны долдугаар сарын 01-нээс хуваарьт нислэг үйлдэж эхэлнэ.

Чойбалсан, Даланзадгад, Мөрөн, Улиастай, Баянхонгор, Алтай, Ховд, Улаангом, Өлгий гэсэн 9 чиглэлд долоо хоногт 1-3 давтамжтай ниснэ, орон нутгийн тариф 40-68 хүртэл хувиар буурна.
“Монгол Улсын Засгийн газраас орон нутгийн иргэдэд агаарын тээврийн үйлчилгээг эдийн засгийн дарамтгүй, хүртээмжтэй болгох, аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх, жуулчны урсгалыг нэмэгдүүлэхэд дэмжлэг үзүүлэх зорилгоор энэ шийдвэр гарлаа. Ингэснээр алслагдсан бүс нутгийн ард иргэд хүртээмжтэй, хямд тийз бүхий нислэгтэй болсноор гаднын жуулчид олон цаг, олон хоног хөдөө орон нутгийн замд автомашинаар зорчих асуудал эрс багасаж, тав тухтай аялах боломж бүрдэнэ” гэж Зам, тээврийн хөгжлийн сайд мэдээлэл хийхдээ онцлов.

“ШИНЭ СЭРГЭЛТИЙН БОДЛОГО”-Д ТУССАН ХӨГЖЛИЙН ТӨСЛҮҮДИЙН ХЭРЭГЖИЛТИЙГ ЭРЧИМЖҮҮЛЭХИЙГ ҮҮРЭГ БОЛГОВ

“Шинэ сэргэлтийн бодлого”-д туссан хөгжлийн төслүүдийн явц, хэрэгжилтийн талаар Засгийн газрын хуралдаанд танилцууллаа. Эдийн засаг, хөгжлийн яам “Шинэ сэргэлтийн бодлого”-ын хэрэгжилтийг хангуулах, төсөл, арга хэмжээг эрчимжүүлэх чиглэлээр тодорхой ажлуудыг авч хэрэгжүүлж ажиллаж буй.
Хэрэгжиж байгаа хөгжлийн 20 төслийн хувьд гуравдугаар сараас төслийн талбай дээрх бүтээн байгуулалтын ажлууд эхэлж, идэвхтэй үйл ажиллагаа явагдаж байгаа 16 төсөл байна.
Эдгээр төслөөс 2023 онд хэрэгжиж дуусах 10 төсөл байна

 Үүнд:

  • Тавантолгой–Манлай–Ханги чиглэлийн 477 км авто зам
  • Шаамар–Зүүнбүрэн–Цагааннуур–Түшиг–Зэлтэр чиглэлийн 120 км авто зам
  • Улаанбаатар–Дархан чиглэлийн 204 км авто зам
  • Хэнтий аймгийн нисэх буудал 3C
  • Гашуунсухайт төмөр замын ачиж буулгах терминал
  • Чойбалсан дулааны цахилгааны станцын 50МВт өргөтгөл
  • Амгалан дулааны станцын 116 МВт-ын өргөтгөл
  • Эрдэнэс Тавантолгой ХК-ийн Ус хангамжийн систем
  • Ханги боомт дахь чингэлэг шилжүүлэн, ачих терминал
  • Хотын тээвэр шинэчлэл

 

Мөн энэ онд дараах төслүүдийн бүтээн байгуулалтын ажил эхэлнэ. Үүнд:

1.    Ханги–Мандал хил холболтын төмөр зам
2.    Чойбалсан–Хөөт–Бичигт төмөр зам 237 км ​
3.    Баруун Урт–Бичигт 272 км авто зам
4.    Аюултай хог хаягдлын төвлөрсөн байгууламж
5.    Тавантолгой ДЦС​​ (300МВт  + 150МВт)
6.    Гашуунсухайт–Ганцмод хил холболтын төмөр зам
7.    Энгийн хог хаягдлын төвлөрсөн эко байгууламж​
8.    Шивээ хүрэн–Сэхээ хил холболтын төмөр зам
9.    Шинэ Ховд үйлдвэрлэл, технологийн парк​
10. Хотын тээвэр шинэчлэл​
11. Чойбалсан–Хавирга чиглэлийн 124км авто зам ​
12. Шинэ тойрог зам​​ (Туулын хурдны зам)
13. Хөшигийн хөндийн ЭЗЧБ байгуулах I үе шат​
14. Дарханы арьс ширний үйлдвэр​
15. Сэлбэ сэргэлт
16. Эрдэнэбүрэн 90МВт УЦС
17. ДЦС-3 өргөтгөл​
18. Эрдэнэбүрэн–Мянгад–Улиастай ЦДАШ ​
19. Чойр–Сайншанд 220 Кв-ын ЦДАШ ​

Харин хэрэгжиж байгаа болон хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн боловч удаашралтай, хүндрэл бэрхшээл үүссэн дараах төслүүд байна. Үүнд:
1.    Эрдэнэбүрэнгийн усан цахилгаан станц
2.    Тавантолгой дулааны цахилгаан станц
3.    Чойбалсан–Хавирга чиглэлийн 124 км авто зам
4.    Гашуунсухайт–Ганцмод хил холболтын төмөр зам
5.    Шинэ тойрог зам

Эдгээр төслүүдийн хувьд хэрэгжилтийг эрчимжүүлж, үүссэн нөхцөлийг шийдвэрлэж ажиллахыг холбогдох яамд, албан тушаалтнуудад үүрэг, даалгавар өглөө.

Хүчтэй салхи, шуурганы улмаас орон гэргүй болсон иргэдэд улсын нөөцөөс гэр, хүнсний багц олгоно
Дорнод, Сүхбаатар, Хэнтий аймагт энэ сарын 19-20-нд болсон цаг агаарын аюулт үзэгдэл, түүний улмаас учирсан хохирлын талаар Монгол Улсын Шадар сайд, Улсын онцгой комиссын дарга С.Амарсайхан Засгийн газрын хуралдаанд танилцуулав.  Үүнтэй холбогдуулан,
Хүчтэй салхи, шуурганы улмаас орон гэргүй болсон иргэдэд улсын нөөцөөс гэр, хүнсний багц олгох, аймгийн Онцгой комиссын үйл ажиллагаанд зохих хэмжээний шатахуун, халдвар хамгаалллын хувцас хэрэглэлийн дэмжлэг үзүүлэхийг Монгол Улсын Шадар сайд, Улсын онцгой комиссын дарга С.Амарсайхан, Сангийн сайд Б.Жавхлан нарт даалгалаа.
Мөн гамшгийн улмаас мал нь хорогдсон малчин айл өрхүүдийн судалгаа, мэдээллийг яаралтай гаргаж малжуулах хөтөлбөрт хамруулах асуудлыг Хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд Х.Булгантуяа, Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд Х.Болорчулуун нарт даалгав.

Товч мэдээ
–  “Алсын хараа-2050” Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бодлогын хэрэгжилт, онцлох ажлууд”-ын хэрэгжилтийн явцын талаар зөвлөлдөх уулзалтыг ирэх сарын 9-нд Улаанбаатар хотод зохион байгуулна.
–  Мэргэжлийн боловсролын сургалтын байгууллагын мэргэжлийн өөрийн өртгийг үндэслэн тогтоосон нэг сурагчид ногдох хувьсах зардал, аргачлалыг баталлаа.
–  Нийслэлийн Засаг даргын үнэт цаас гаргах, арилжаалах, мэдээлэх журмыг баталж, батлагдсан журмын хэрэгжилтэд хяналт тавьж ажиллахыг Сангийн сайд Б.Жавхлан болон Нийслэлийн Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын Захирагч Д.Сумъяабазарт үүрэг болголоо.
– Тайландын Хаант Улсын Бангкок хотноо 2023 оны зургаадугаар сарын 2-нд зохион байгуулах Монгол Тайландын Засгийн газар хоорондын хамтын ажиллагааны зөвлөлийн хоёрдугаар хуралдаанд оролцох Монголын талын төлөөлөгчдийн баримтлах удирдамжийг хэлэлцээд зөвшөөрлөө.
–  Монгол Улсаас Бүгд Найрамдах Франц Улсад суугаа Элчин сайдын яамны бүтцэд Консулын хэлтэс байгуулна.
–  Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт эргэлтийг зөвшөөрөх, олон улсад бүртгэлтэй тэсэрч дэлбэрэх бодис, тэсэлгээний хэрэгсэл болон тэдгээрийн үндсэн түүхий эдийн жагсаалтыг шинэчлэн баталлаа.

Л.Оюун-Эрдэнэ: Ил тод маргаашийн төлөө цахим шилжилтийг заавал хийх учиртай

Төрийн цахим үйлчилгээний нэгдсэн платформ “E-Mongolia” шинэчлэгдэж,  Монгол Улсын Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ “E-Mongolia 3.0” системийг албан ёсоор нээж үг хэллээ.

“E-Mongolia” цахим системийг анх 2020 оны аравдугаар сарын 2-нд нээж, 23 байгууллагын 181 үйлчилгээг нэвтрүүлж байсан бол өнөөдөр 81 байгууллагын 986 үйлчилгээг тус цонхонд нэгтгэж, Монгол Улсын насанд хүрсэн иргэдийн 72 хувь буюу 1.5 сая хэрэглэгчтэй болж, 28 сая удаагийн төрийн үйлчилгээг цахимаар үзүүлсэн байна. Төрийн үйлчилгээг цахимжуулснаар өнгөрсөн хоёр жил долоон сарын хугацаанд иргэдийн 254 тэрбум төгрөг, 14 сая цаг, 28 сая хуудас цаас хэмнэжээ.

Шинэчлэгдсэн “E-Mongolia 3.0” ашиглахад энгийн, хялбар дизайн, тэгш хүртээмжтэй болж, урьдчилсан мэдэгдэл авах, мэдээллээ хянах, илүү олон баримт бичиг, лавлагаа зэргийг цахимаар шууд ашиглах боломжтой боллоо.

Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ цахим шилжилт бол зөвхөн технологийн шийдэл биш, цахим реформ хийх улс төрийн эр зориг, хүсэл эрмэлзэл юм гэдгийг тэмдэглэв.

“E-Mongolia” систем ухаалаг болж хөгжих тусам, цаасан мэдээлэл цахимжиж, нээлттэй болох тусам, төр иргэн, хувийн хэвшил мэдээлэл солилцох тусам авлига, хүнд суртал, далд эдийн засгийн ертөнц нуран унах болно. Өмч хувьчлалаас ашигт малтмалын лиценз хүртэл, Хөгжлийн банкны зээлээс нүүрс, зэсийн хулгай хүртэл, нийслэлийн газрын наймаанаас төрийн сангуудын булхай хүртэл, өнгөрсөн 30 жилд болж өнгөрсөн асуудал цахимжиж шилэн болсноор иргэдийн мэдэх эрх хангагдаж, нийгэм өөрийн үнэлэлт дүгнэлтийг өгсөөр байна. Засгийн газар мэдээллийг ил тод болгож, цахимжуулснаар иргэдийг бухимдуулсан олон үйл явдал ээлж дараалан болж байгаад хүлцэл өчье. Гэхдээ цахимжаагүй бол бид энэ бүхнийг хэзээ ч мэдэхгүй өнгөрч болох байсан. Ил тод болоогүй бол системийн авлига хэчнээн удаан хугацаанд бидний боломжийг шимэгчлэн амьдрах байсныг таашгүй. Өнөөдөр бухимдалтай ч, ил тод маргаашийн төлөө бид үүнийг заавал хийх учиртай. “Цахим Монгол” төслийн ач холбогдлын амин сүнс үүнд оршино. Иргэд, хувийн хэвшил, төр засаг хамтдаа авлигын гав гинжийг тасалж, иргэдэд хүртээмжтэй эдийн засгийн эрүүл бүтцийг авчрах учиртай гэж Ерөнхий сайд онцоллоо.

Эдийн засгийн өсөлтөө сайжруулж, авилга хээл хахуулийг халж, сайн засаглалыг бүрдүүлэхэд иргэдийн оролцоо нэн чухал. Үүний тулд иргэн бүр цахим гарын үсгээ авч  цахим шилжилт болон Монгол Улсын Засгийн газрын авлигын эсрэг тэмцэлд хувь нэмрээ оруулахыг Ерөнхий сайд уриаллаа.

Засгийн газрын таван “Тусгай сан”-ийн мэдээллийг ил болголоо

ЦХХХ-ны сайд Н.Учрал таван төрлийн тусгай сангийн мэдээллийг ил болгож байгаа талаар өнөөдөр /2023.05.26/  мэдээлэл хийлээ.

Монгол Улсын Ерөнхий сайдын 2023 оны дөрөвдүгээр сарын 17-ны өдрийн 01 дүгээр албан даалгаврын 1.4 дэх заалтад Засгийн газрын 25 “ТУСГАЙ САН”-гийн хөрөнгийн зарцуулалт, гүйцэтгэл, санхүүжүүлсэн төсөл, арга хэмжээний 2008 оноос хойших мэдээллийг холбогдох шийдвэрийн хамт Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яаманд хүргүүлэхийг холбогдох Засгийн газрын гишүүдэд үүрэг болгож, мөн тухай бүр “Шилэн индекс” гаргаж ажиллахыг ЦХХХ-ны сайд Н.Учралд үүрэг болгосон.

Дээрх албан даалгаврын хүрээнд өмнө нь 9 тусгай сангийн мэдээллийг нээлттэй болгосон бол өнөөдөр /2023.05.26/ таван сангийн мэдээллийг www.shilen.gov.mn -д нээлттэй. Үлдсэн сангаас 2 тусгай сан буюу “Спортыг дэмжих сан”, “Өргөн нэвтрүүлэг хөгжүүлэх сан”-гууд үйл ажиллагаа явуулаагүй байна. Мөн Зэвсэгт хүчний тухай хуулийн 181 дүгээр зүйлд 181.6 дахь хэсэгт заасны дагуу “Зэвсэгт хүчний хөгжлийн сан”-гийн мэдээлэл нь Төрийн болон албаны нууцын тухай хуулийн нууцын зэрэглэлд хамаарч байна.


ӨНӨӨДӨР ДАРААХ САНГУУДЫН МЭДЭЭЛЛИЙГ ИЛ БОЛГОВ.

ҮҮНД:

1.БОАЖЯ: Байгаль орчин, уур амьсгалын сан – Тус сан нь нийт 17 тэрбум 714 сая төгрөгийн санхүүжилтээс 17.509 сая төгрөгийг 697 байгууллагад, 204.5 сая төгрөгийн санхүүжилтийг 27 иргэнд олгожээ.

2.БШУЯ: Шинжлэх ухаан, технологийн сан – Шинжлэх ухаан, технологийн тэргүүлэх чиглэлийн онолын суурь судалгаа хийх, Засгийн газрын /улсын/ захиалгатай шинжлэх ухаан, технологийн төсөл, болон инновацийн төсөл хэрэгжүүлэх, гарааны санхүүгийн дэмжлэг олгох, технологи, үйлдвэрлэлийн туршилт, зүгшрүүлэлтэд 381 иргэн, хуулийн этгээдийн 2780 төсөл арга хэмжээнд 2007-2023 онд 151.9 тэрбум (151.992.146.400) төгрөгийн санхүүжилт олгожээ. Үүнээс 151.282.146.400 төгрөгийг 322 байгууллагад, 710 сая төгрөгийг 59 иргэнд олгосон байна.

3.ХЗДХЯ: Гэмт хэргийн хохирогчид нөхөн төлбөр олгох сан – Тус сан нь нийт 2.6 тэрбум (2648.945.962) төгрөгийн нөхөн төлбөрийг хохирогчдод олгожээ. Буцаан төвлөрүүлсэн нөхөн төлбөрийн хэмжээ 975.109.427 төгрөг, үлдэгдэл 1.6 тэрбум (1.637.836.534) төгрөг байна. Одоогоо 478 нөхөн төлбөр төлөгч, 474 нөхөн төлбөр авагч байна.

4.Соёлын яам: Кино урлагийг дэмжих сан – Кино бүтээх үйл ажиллагааг төрөөс дэмжих зориулалт бүхий энэхүү сан нь 2022 онд байгуулагдсан. Тус сан нь нийт 1.07 тэрбум /1.071.200.000/ төгрөгөөр 11 төсөл санхүүжүүлжээ. Тухайлбал, “Ю Тийм” гэх байгууллагын “Амира” хүүхэлдэйн олон ангит киноны төсөл, “Иргэдийн цахим оролцоо” гэх байгууллагын “Кино нүүдэл сургалт” кино зохиол, кино төслийн сургалтад тус тус 240 сая төгрөг, “Гурумедио”-ийн “Зэ” уран сайхны киноны төсөлд 120 сая төгрөг олгожээ.

5.ГХЯ: Хилийн чанадад байгаа Монгол Улсын иргэдэд туслах сан – Тус сан 2009-2023 онд 2000 гаруй иргэнд нийт 3.1 тэрбум (3.125.239.532) төгрөгийн тусламж үзүүлжээ. Тус сан нь Коронавируст халдвар цар тахлын үед хилийн чанад дахь Монгол Улсын 408 иргэнд эмчилгээ, үйлчилгээ болон тусгаарлах байр, хүнсний багц, замын зардлын 262 сая төгрөгний туслалцаа үзүүлсэн байна.

Тухайлбал, 2020 онд Олон улсын шилжилт хөдөлгөөний байгууллагын зардлаар Монгол Улсад ирсэн 98 иргэний тусгаарлах байрны зардал, мөн Турк, АНУ, БНСУ, ОХУ, ИБУИНХУ-аас ирсэн 18 иргэний замын зардал болон тусгаарлах байрны зардалд Гадаад харилцааны сайдын А/45 тушаалаар 261.605.000 төгрөг зарцуулжээ. Мөн эмчилгээнд хамрагдсан 10 иргэнд, коронавирусын улмаас Туркэд төлбөрийн чадваргүй болсон 198 иргэнд хүнсний багц, Хятадаа буцсан 74 иргэний визийн торгууль зэрэгт 132.967.400 төгрөг зарцуулсан байна. 2022 онд БНХАУ, ОХУ, Турк, Япон, БНСВУ, БНСУ-д ял эзэлж байгаа 134 иргэнийг эргэх зардал, консулын ажилтны томилолтын зардалд Гадаад харилцааны сайдын А/98 тушаалаар 48.509.907.5 төгрөг зарцуулжээ.

ЦХХХ-ны сайд Н.Учрал мөн үеэр “Нийслэл Улаанбаатар хотын 2000-2020 онд 20 жилийн газрын олголтын мэдээллийг ил болгоод байгаа бол нэмж сүүлийн гурван жил буюу 2021-2023 онд нийслэл Улаанбаатар хотын захирагчийн газар ашиглах, эзэмших зориулалтаар олгосон тухай мэдээллийг байршууллаа. Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яамны харьяа найман байгууллагын нээлттэй мэдээллийн ил тод байдалд “Шилэн индекс” үнэлгээг хийж, shilen.gov.mn системд байршууллаа. “Shilen.gov.mn” системийг 2023 оны гуравдугаар сарын 27-ны өдөр та бүхэнд танилцуулснаас хойш нийт 1,972,366 удаагийн хандалт, 374,529 мөр өгөгдлийг мэдээллийн санд оруулаад байна. Мэдээллийг хуулийн дагуу нээлттэй шилэн болгосноор хэн нэгний муу муухайг үзэх гэж байгаа юм биш. Өнгөрсөн 30 жил хаалттай хаалганы цаана, хөшигний цаана байсан үйл явдлууд олон нийтэнд ил тод нээлттэй болсноор төр ажил хийх чадамж нэмэгдэнэ. Цаашлаад иргэний нийгэм, ТББ-ууд сэтгүүлчид үгээ хэлэх, үзэл бодлоо илэрхийлэх, мэдээлэл авах боломжоор хангагдана. Дээрээс нь шүгэл үлээх судалгаа, мэдээлэлтэй, шинжлэх ухаанч мэдээлэлтэй болно. Эдгээр том мэдээллийг нэгтгэж чадснаараа цаашлаад мэдээлэл дээр анализ хийх хөрөнгө оруулах бололцоо бүрдэж байна” гэлээ.

Х.ОЧ

Cурагчдын зуны амралт тавдугаар сарын 26-наас эхэлнэ

Боловсрол, шинжлэх ухааны яамнаас баталсан хуваарийн дагуу 2022-2023 оны хичээлийн жилд сурагчид дараах байдлаар амарна.

ХИЧЭЭЛ, АМРАЛТЫН ХУВААРЬ
III улирал
Хичээллэх: Бүх ангийн суралцагчдын хичээл 2023 оны 4 дүгээр сарын 3-ны өдөр эхэлнэ.
Амралт

  • I-III ангийн суралцагчид 8 долоо хоног суралцаж, зуны амралт 2023 оны 5 дугаар сарын 26-ны өдөр эхэлнэ.
  • IV-V ангийн суралцагчид 9 долоо хоног суралцаж, зуны амралт 2023 оны 6 дугаар сарын 2-ны өдөр эхэлнэ.
  • VI-XII ангийн суралцагчид 9 долоо хоног суралцаж, зуны амралт 2023 оны 6 дугаар сарын 2-ны өдөр эхэлнэ.

ЧУУЛГАН: ҮХНӨ-ийг иргэд дэмжиж байж шийдэлд хүрнэ

УИХ чуулганы өнөөдрийн /2023.05.19/ хуралдаанаар Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн талаар хэлэлцэж байна. 

Үндсэн хууль бол төр, иргэний гэрээ

УИХ-ын дарга Г.ЗАНДАНШАТАР:

-УИХ-ын гишүүд Үндсэн хуулийн журмын тухай хуульд зааснаар үг хэлбэл сайн байна. Тухайлбал, тус хуульд зааснаар ард нийтийн санал асуулга явуулах журамд Байнгын хороон дээр энэ тухай саналыг гаргах буюу УИХ-ын гишүүдийн гуравны нэг эсвэл МонголУлсын Ерөнхийлөгч, Засгийн газар санаачлах ёстой. Хэрэв УИХ-ын гишүүний 1/3 санаачилбал ард нийтийн санал асуулга явуулах тухай хэлэлцэнэ.

УИХ-ын гишүүн Б.ПҮРЭВДОРЖ:

-Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах анхны хэлэлцүүлэг хоёр долоо хоногийн өмнө болсон. Үүний дараагаар гишүүд тойрогтоо ажилласан. Хөдөөгүүр ажилласан гишүүдэд иргэдийн зүгээс нэгдүгээрт, долоон жилийг таван жил болгох тухай хуулийн төслийг хэлэлцэхийг шаардах, хүүхдийн мөнгийг 100 хувь олгох, гуравдугаарт цалин тэтгэврийг нэмэхийг шаардсан. Энэ нь ч тодорхой үр дүнд хүрч эхэлж байна. Сангийн сайд Б.Жавхлан ямартай ч хүүхдийн мөнгийг хүсэлт гаргасан хүүхэд бүрд бүрэн олгох шийдвэрийг гаргасан. Мөн Засгийн газар цалин, тэтгэврийг үе шаттай нэмэх, төсвийн тодотголыг долдугаар сард багтаж хийх шийдэлд хүрч байна.

Мөн иргэд, олон нийт саналаа хэлэх боломжтой. УИХ-ын тамгын газраас дээрх зарчим болон УИХ-ын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн заалтыг хэрэгжүүлэх хүрээнд Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт өөрчлөлтийн төсөл хэрэгжүүлэхтэй холбоотой мэдээллийг олон нийтэд зарлан мэдээлэх, төслийг нийтэлж санал авах, дүнг нэгтгэн танилцуулах санал дүгнэлтийг тавдугаар сарын 3-17-ны өдөр зохион байгууллаа. УИХ-ын гишүүд тойрог ажиллах 85 дугаар захирамжаар гишүүд төслийн талаар мэдээллээр хангаж танилцуулга хийх олон нийтийн оролцоог хангаж, мэдээллийг сонгох замаар 7-16-ны өдөр гишүүд тойрогтоо ажилласан. Нийт 64 гишүүн 21 аймаг, есөн дүүрэгт ажиллаж иргэдээс санал авсан.

Нийгмийн бодлогын байнгын хороо төслийг хэлэлцүүлэх үед УИХ-ын гишүүн С.Ганбаатар Үндсэн хуульд оруулах нэмэлт өөрчлөлттэй холбоотой ард нийтийн санал авч үзэх шаардлагатай гэдгийг илэрхийлсэн.

Бусад гишүүд гишүүдийн тоо, тогтолцооны талаар хатуу тогтоох эсэх асуудлаар мөн тус бүр саналаа хэлсэн.

УИХ-ын гишүүн Ц.ДАВААСҮРЭН:

-Нэмэлт өөрчлөлтийг гурав дахь удаагаа өөрчлөх гээд байна шүү гэдэг талаар их ярьж байна. 2019 онд нэг өөрчилсөн, дараа нь давхар дээл дээр, одоогийн өөрчлөлтийг нэмвэл гурав болж байна. Тооны хувьд дэмжиж байгаа хүн алга. Намын жагсаалтыг ч дэмжихгүй байна. 2012 оны тойроггүй 28 гишүүн байсан. Тэд улсын хөгжил ярьж байгаагүй. Намууд төлөвшөөд сайжирсан зүйл ч байхгүй  гэдгийг иргэд хэлж байгаа. Бид иргэд, сонгогчдын төлөөлөл.

Тангараг өргөхдөө ард түмнийхээ илчийн хувьд нийт иргэдийнхээ эрх ашгийг эрхэмлэж Монгол Улсын Үндсэн хуулийг дээдлэхээ тангаргалдаг. Тиймээс миний хувьд Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг дэмжих боломжгүй.

Үндсэн хууль бол төр, иргэний гэрээ. Энэ гэрээгээр хоёр талд хариуцлага хүлээх ёстой. Гэрээнд өөрчлөлт оруулах юм бол хоёр талаасаа ярих ёстой. Нэг нь дангаараа ярьж болохгүй. Тиймээс ард нийтийн санал асуулгыг авахыг дэмжиж байна. Бид өнөөдөр хүчээр шийдлээ гэхэд сонгуулийн үр дүн ямар байхыг хэлж мэдэхгүй байна. Дараа ньямар асуудал үүсэхийг хэлж мэдэхгүй байгаа учраас иргэдийн саналыг авахыг хүсч байна.

Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны дарга Н.ЭНХБОЛД:

-Байнгын хороод хуралдаж, өчигдөр одоо энэ хуралдаж байгаа саналыг эцэслэсэн. 152-ыг 126 болгосон санал дээр их хуралд суудалтай болон цөөн суудалтай намууд юу гэж бодож байгаа саналыг аваагүй байна. Ямар ч байсан бүхий л талын байр суурийг хадгалж шийдвэрийг гаргана. Хоёрдугаарт, жагсаалтаар болбол нийгмийн бүхий л сегментийг тэгш байдлаар оролцуулах ёстой. Гэхдээ ихэнх улс орондл хувьчилж заасан зүйл байдаггүй.

Хуулийн хүрээндмэдээж шийдвэрлэх ёстой асуудлууд бий. Бид энэ бүхнийг судалж байгаа.

Тухайлбал, эмэгтэйчүүд болон нийгмийн харилцаанд жин дардаг сегментийн төлөөллийг оролцуулах талаар би хувийн зүгээс ч дэмжиж байгаа. Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн асуудлыг бид өнөөдөр яриагүй. Сонгуулийн тухай хууль, Намын тухай хууль, Намын санхүүжилтийн тухай хуулийг ярьж байна. Эдгээр хуулиудыг багцаар нь гаргаж байж, яриад байгаа ажлууд бодит хэрэгжилтэд хүрнэ.

УИХ-ын гишүүн Т.ДОРЖХАНД:

-Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн 2,3 дугаар хэлэлцүүлэг дээр тоотой холбоотой асуудал дахин гарч ирвэл ХҮН нам хэрхэвч хүлээж авахгүй. Харин харьцааны хувьд 50:50 гэдэг дээр хэвээр байгаа. Иргэдийн саналыг мөн тусгаад явах ёстой гэдэг дээр ажлын хэсгийн саналыг дэмжиж байгаа.

УИХ-ын гишүүн С.ГАНБААТАР:

-УИХ-ын гишүүд өнөөдөр өөрийн бүрэн эрхээ нэмэх гээд хэлэлцээд сууж байна. Энэ бол хамгийн ноцтой асуудал. Дур зоргоороо ард түмний эрх ашигт нөлөөлөөд байж байна шүү дээ. Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах журмын тухай хуулийн 17.1-д зааснаар УИХ төслийг хэлэлцээд тухайн саналыг ард нийтийн санал асуулгаар оруулах нь зүйтэй гэж УИХ-ын нийт гишүүний 2/3 саналаар тогтвол УИХ тогтоол гаргана гэж заасан байдаг. УИХ-д бид нэмэлт өөрчлөлт оруулахдаа бид хаалгаа хаагаад 3/4 шийддэггүй юм шүү. Ард нийтээс заавал асуухыг журамласан байдаг. Би өнөөдөр 152, 126 гишүүний талаар ярих гээгүй. Харин шийдвэрлэх арга замын талаар ярьж байна. Бид өнөөдөр хаалгаа хааж байгаад гишүүний тоо, сандал, суудлын талаар ярьж болохгүй. Ер нь бол 2019 оны Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөд гишүүний тоотой холбоотой асуудал орж ирсэн. Тэр үед гишүүдийн тоотой холбоотой санал асуулга явуулж ард иргэдээс асуух уу эсвэл шууд танхимаар шийдэх үү гэдэг талаар ярьж байсан. Яг үүнтэй ижил нийт гишүүнээс энэ саналыг авч өгөхийг хүсч байна.

Хоёрдугаарт, хэлэлцүүлгийн үед Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах шийдвэр гаргах эрхийг ард нийтийн санал асуулгад өгөхийг эрхэм гишүүдээс гуйж байна.

Үндсэн хуулийн 25.1-д УИХ дараах асуудлыг өөрийн онцгой бүрэн эрхэд хадгалж шийдвэрлэнэ гэж заасан байдаг. 25.1.1-д хууль батлах, нэмэлт өөрчлөлт оруулах гэсэн байгаа. Энэ хэсэгт Үндсэн хууль гэж заагаагүй. 76 бол ард иргэдэд зориулж хууль баталдаг. Ард иргэд бидэнд баталдаг хууль бол Үндсэн хууль. Гэтэл өнөөдөр бид ард иргэдийнхээ хууль өөрсдийн эрх ашгийн үүднээс гар дүрж оролцож байгаа нь утгагүй. Энийг би хэлэх үүрэгтэй. Өөрийн итгэл үнэмшлээр хэлж байна.

Тиймээс Үндсэн хуулийн 21.1-д оруулах нэмэлт өөрчлөлтийг УИХ шийдвэрлэхдээ үндсэн хуулийн 69.2-д зааснаар ард иргэдийн санал асуулгыг явуулах томъёоллоор нийт гишүүдээс санал авахыг хүсч байна.

Фото: Алдарт эхийн одонт ээжүүд

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх ээжүүдэд Алдарт эхийн одон гардуулж баяр хүргэв

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх Олон улсын хүүхдийн эрхийг хамгаалах өдрийг тохиолдуулан Олон хүүхэд төрүүлж өсгөсөн эхийг урамшуулах тухай хууль болон Монгол Улсын Үндсэн хуульд заасан бүрэн эрхийнхээ хүрээнд зарлиг гаргаж, эхчүүдэд Алдарт эхийн одон гардууллаа.

Энэ жил улсын хэмжээнд 10,785 ээж Алдарт эхийн одон хүртэж байгаагийн олонх нь 36 орчим насныхан байна.

МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ЗАРЛИГААР:
  • Нийслэлийн 9 дүүргийн 4,696 ээж, үүнээс I зэргийн одонг 297, II зэргийн одонг 4,399,
  • 21 аймгийн 5,979 ээж, үүнээс I зэргийн одонг 471, II зэргийн одонг 5,508,
  • Гадаадын улс орнуудад оршин суугаа 110 ээж, үүнээс I зэргийн одонг 5, II зэргийн одонг 105 ээж хүртэж байна.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч алдарт ээжүүдэд болон гэр бүл, үр хүүхэд, хань ижил, төрөл төрөгсдөд нь эрүүл энх, аз жаргал, сайн сайхан бүхнийг хүсэн ерөөв.

Тэрбээр үр хүүхдээ зөв сэтгэлтэй, эрдэм боловсролтой, эрүүл чийрэг иргэн болгон өсгөж хүмүүжүүлсэн гавьяа зүтгэлийг Монгол төр алдаршуулж байгааг хэлэв.

Мөн Хүүхдийн мөнгө олгож буй нь нийгмийн халамж бус, харин хүн амаа өсгөх, эх үрсээ дэмжих, хүүхдийн хөгжилд оруулж буй хөрөнгө оруулалт, төрийн бодлого гэж үздэгээ илэрхийллээ.

 

Д.Амарбаясгалан: Ирэх сонгуульд нэр цэвэр хүмүүсийг дэвшүүлнэ

Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга Д.Амарбаясгалан өнөөдөр /2023.05.24/ мэдээлэл хийх үеэрээ “Өнгөрсөн 2020 оны УИХ-ын сонгуулиар УИХ-ын гишүүн асан 23 хүнийг хууль бус асуудалд холбогдсон гэдгээр намын зүгээс хариуцлага тооцож, сонгуульд нэр дэвшүүлээгүй. Ирэх парламeнтад ч бас нэр цэвэр, ёс зүйтэй, иргэдийг төлөөлөх чадвартай хүмүүсийг нэр дэвшүүлнэ” гэж мэдэгдэв.

Гэвч нэр цэвэр гэсэн тодотгол дотор нь Жижиг, дунд үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх сангаас хамаарал бүхий компани нь зээл авсан байсан гишүүд нь багтаж, УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшин, дахин парламентын гишүүнээр сонгогдсон төдийгүй сайд болж давхар дээл нөмөрсөн жишээ бий. Тухайлбал, Цахим хөгжил харилцаа холбооны сайд Н.Учрал “ЖДҮХС-гаас авсан зээлээ төлсөн” гэдгээ нүүр номын хуудсаараа дамжуулан жиргэж байв.

Бизнес эрхлэгчдээсээ эхлээд жирийн иргэд нь жилийн 20-30 хувийн хүүтэй зээл авч, өрнөөс өрний хооронд амьдарч байхад МАН Засгийн эрхийг авсныхаа дараа эрх мэдэлд ойр боломжоо ашиглан хамгийн бага нь 950 сая төгрөгийн зээл авсан баримт ил болсон нь үнэндээ ард иргэдийнхээ боломжийг хулгайлсан үйлдэл болсон юм. Учир нь, дээрх зээл нь жилийн гурван хувийн хүүтэй олгогддог. Ийм зээл жинхэнэ ЖДҮ эрхлэгчдэд олддоггүй хэр нь УИХ-ын гишүүдэд олдож, түүгээр бизнесээ тэтгэх нь тэтгэж, банк бус санхүүгийн байгууллагад эргэлдүүлж, мөнгө хүүлснийхээ дараа эргэн төлөлт хийсэн нь үнэндээ шударга ёсонд нийцээгүй. Тэгвэл 2024 оны УИХ-ын сонгуулиар ч мөн л МАН нэр цэвэр хүмүүсээ УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшүүлнэ гэх амлалт нь хоосон уриа болох уу ажил хэрэг болох уу гэдгийг МАН-ын ерөнхий нарийн бичгийн даргын давхар алба хашиж буй Д.Амарбаясгалангийн нүүдлээс харж болно гэсэн үг. Учир нь тэрбээр 2017 онд хамаарал бүхий компанидаа мөн л ЖДҮХС-гаас зээл авсан баримт ил болж байсан. Тиймээс энэ удаагийн сонгуулийг өнжих үү, эсвэл сайд Н.Учрал шиг ширлээд УИХ-ын сонгуульд орох уу гэдгээс нэр цэвэр хүмүүсийг нэр дэвшүүлж чадах эсэхийг харах болж байна.

УИХ-ын сонгуулийн тухай хууль холимог тогтолцоотой болсон нөхцөлд даргын хүрээнийхэн гол төлөв УИХ-ын сонгуульд нэр дэвших боломж, бололцоо нээгдэнэ. Тэр ч утгаараа МАН-ын ерөнхий нарийн бичгийн даргын алба хашиж буй Д.Амарбаясгалангийн хувьд намын жагсаалтад хоёрдугаарт бичигдэж мэдэхээр байгаа. Харин хэлсэн үгэндээ эзэн болох эсэхийг жилийн дараа болох сонгуулиас л мэдрэгдэнэ.

Компанийн бонд

Компанийн үйл ажиллагаанд богино болон урт хугацаат санхүүжилтийн асуудал чухал. Үйлдвэрлэлийн хүчин чадлаа нэмэгдүүлэх, тоног төхөөрөмж шинээр худалдан авах зэрэг бүтээн байгуулалтын шинж чанартай төслүүдэд дунд болон урт хугацаат санхүүжилт шаардагддаг бол бараа материал татах, мөнгөн хөрөнгийн урсгалыг тэнцвэржүүлэх зэрэг үйл ажиллагаанд богино хугацаат санхүүжилт чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Өнөөдрийн байдлаар аж ахуйн нэгжийн санхүүжилт дунджаар 20-25 хувийн хүүтэй, 18 сар хүртэлх хугацаатай байна. Харин хөрөнгийн зах зээлд компанийн бонд гаргаснаар санхүүжилтийн өртгөөс 5-10 хувийн хүү хэмнэх боломжтой.

Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулж буй ихэнх аж ахуйн нэгж өөрт шаардагдаж буй санхүүжилтээ зөвхөн нэг эх үүсвэрээс хайдаг. Тэр нь арилжааны банкууд.  Өнөөдрийн нөхцөлд аж ахуйн нэгжийн санхүүжилтийн 90-с дээш хувь нь томоохон 3-4 банкны зээл хэлбэрээр эдийн засагт нийлүүлэгдэж байгаа. Жил бүр 10 орчим их наяд төгрөгийн зээлийг банкны систем үйлдвэрлэж түүнийг нь аж ахуйн нэгжүүд голчлон мөн зохих хувийг иргэд хэрэглэж ирсэн. Банкны зээлийн дундаж хүүгээр тооцож үзвэл аж ахуйн нэгжүүд болон иргэд жилдээ 2-3 их наяд төгрөгийг зээлийн хүү хэлбэрээр банкиндаа төлдөг гэсэн үг.

Яагаад гэвэл банкуудын эх үүсвэрийг бүрдүүлэгч нь харилцах, хадгаламж эзэмшигч нар бөгөөд тэд өнөөдөр хугацаанаас хамаарч 10-15 хувийн хүүг банкнаас авдаг.

Засгийн газраас малчдын зээлийн хүү 30 хувь байсныг хэт өндөр гэж үзэж Төрийн банкаар дамжиж буй малчдын зээлийн хүүг 18 хувь болгон буурууллаа. Зөрүүг нь Төрийн банк өөрөө даах эсвэл Монголбанк санхүүжүүлэх эсэх нь одоогоор тодорхойгүй байна. Харин бизнесийн зээлийн хүүг хэрхэн бууруулах талаар аливаа нэг яригдаж эхэлсэн зүйл алга. Инфляцийн түвшинтэй холбогдуулан Монголбанк бодлогын хүүгээ 1 хувиар бууруулсны дараагаар Засгийн газрын бондын хүү 1 хувиар өссөнийг бодоход төрөөс банкны зээлийн хүүг ойрын болон дунд хугацаанд бууруулах талаар арга хэмжээ авч чадахгүйг илтгэж байна.

Харин төрийн аливаа зохицуулалт, арга хэмжээг хүлээлгүйгээр зээлийн хүүг бууруулах боломж аж ахуйн нэгжүүдэд байна. Тэр нь Монголын Хөрөнгийн биржид компанийн бонд гаргах юм. Бондын хүү 15-18 хооронд байх боломжтой. Яагаад гэвэл банкуудын эх үүсвэрийг бүрдүүлэгч нь харилцах, хадгаламж эзэмшигч нар бөгөөд тэд өнөөдөр хугацаанаас хамаарч 10-15 хувийн хүүг банкнаас авдаг. Харин банк харилцах, хадгаламж эзэмшигчдийн хөрөнгөн дээр 10 хувийн нэмэлт өгөөж нэмж эцсийн зээлдэгчдэд олгодог байна. Тиймээс аж ахуйн нэгжүүд арилжааны банк гэсэн гуравдагч зуучлагчаар дамжилгүй шууд эцсийн хөрөнгө оруулагч нартай холбогдвол жилийн 10-15 хувийн хүүтэй эх үүсвэртэй шууд холбогдоно гэсэн үг. Хөрөнгийн зах зээл буюу илүүдэл хуримтлалтай хэсэг нь санхүүжилт шаардлагатай төслүүдтэй шууд харилцдаг талбар нь Монгол Улсад бэлэн байна.

Мэдээж эхний үе шатанд бондоо зах зээлд амжилттай арилжиж өөрсдийн хөрөнгө оруулагчдын хүрээг бий болгохын тулд банкны дундаж хадгаламжаас дээгүүр гэхдээ банкны зээлийн хүүгээс доош хүүгээр буюу 17-19 хувийн хүүтэй компанийн бонд гаргавал банкны хадгаламжаас өөр найдвартай хөрөнгө оруулалтын сонголтгүй харилцах, хадгаламж эзэмшигч нар худалдан авах нь дамжиггүй.

 Сүү зэрэг хувьцаат компаниуд М Си Эс, Моннис, Таван богд, Гацуурт, НИК зэрэг ХХК-ууд компанийн бонд гаргавал хөрөнгийн зах зээлд бэлэн орон зай байна.

Мөн эхний ээлжинд хөрөнгө оруулагчдын эрсдлийг бууруулах, итгэлцлийн түвшинг нэмэгдүүлэх мөн зах зээлийн эрэлтийн хэмжээг тандах үүднээс бага хэмжээгээр тухайлбал нийт компанийн зах зээлийн үнэлгээний 2-5 хувьтай тэнцэх үнийн дүнтэй компанийн бонд гаргавал зах зээл шингээж авахад асуудал гарахгүй бөгөөд цаашдаа илүү өндөр дүнгээр өргөн хүрээнд бонд гаргах боломж нь нээгдэнэ. Хөрөнгийн зах зээл дэх компанийн нэрийн хуудас нь зээлжих зэрэглэл байдаг бөгөөд энэ цаагуураа хэн хамгийн бага хүүтэй бонд гаргах вэ гэдгийг илтгэдэг. Тиймээс Монголын аж ахуйн нэгжүүд ч энэ чиглэл рүү явах цаг нь болсон бөгөөд АПУ, Говь, Сүү зэрэг хувьцаат компаниуд М Си Эс, Моннис, Таван богд, Гацуурт, НИК зэрэг ХХК-ууд компанийн бонд гаргавал хөрөнгийн зах зээлд бэлэн орон зай байна.

М.МАНДАРА

Ногоон цайны ач тус

Ногоон цайны гайхамшигт шинж чанарыг дорно дахинд эрт дээр үеэс үлэмж ихээр үнэлж ирсэн түүхтэй. Өнөө үед ч цайг дээдлэх энэхүү үзэл үнэ цэнээ алдаагүй хэвээр байна.  Ногоон цай хэмээх энэ үнэт шингэн нь хүнийн биед эм болохуйц эрдэс бодис, химийн чухал нэгдлүүдийг өөртөө агуулдгийг эрдэмтэд хэдийнэ илрүүлсэн билээ. Тэгвэл ногоон цайны ид шид нь чухам юундаа байдгийг, яагаад хүмүүс зуун зууны туршид эрхэмлэн хэрэглэж ирснийг хамтдаа тодруулъя.

Ногоон цайг шилдэг болгодог 20 чанар

1. Өдөрт  2-3 аяга ногоон цай уувал уг “эм” зүрхийг чинь элдэв эрсдлээс хамгаалж, зүрх судасны өвчнөөс урьдчилан сэргийлдэг.

2. Ногоон цайнд антиоксидант ихээр агуулагддаг учраас таны дархлааг сайжруулна.

3. Мөн энэ гайхамшигт цай хорт хавдар үүсгэгч эд эсийг устгах хамгийн шилдэг зэмсэг юм.

4. Ногоон цай нь хүний бие бялдрыг эрүүл, залуу байлгах гол баталгаа болдог.

5. Энэ цай хүний бодисын солилцоог тогтворжуулж таргалалтыг удаашруулдаг.

6. Мэдрэлийн системд эерэгээр нөлөөлдөг тул ачаалал ихтэй өдрийн дараа аяга ногоон цай уучихад л алжаал ядрал аяндаа тайлагдах болно.

7. Энэ цайнд агуулагддаг “Танин” хэмээх бодис нь тархины үйл ажиллагааг идэвхжүүлж ой санамж, анхаарал төвлөрлийг сайжруулдаг.

8. Ногоон цайнд байдаг аминдэмүүд нь улаан цайныхаас 10 дахин илүү, ялангуяа В бүлгийн аминдэм элбэгтэй.

9. Уг цайны ачаар хүний булчингийн ажиллагаа сайжирч, таргалалт үүсгэдэг гол элемент болох целлюлит үүсэхээс сэргийлнэ.

10. Ногоон цай нь нойргүйдэл анагаах явцыг хурдасгадаг гэдгийг эрдэмтэд нотолсон байна.

11. Бэлгийн дур хүслийг сайжруулж бэлгийн харьцаанд гарсан аливаа асуудлыг эерэгээр шийдвэрлэхэд хүч нэмдэг.

12. Стронц гэх хорт бодисыг хүний биеэс гадагшлуулах увидас ногоон цайнд байгааг эрдэмтэд нээж, цаашид ногоон цай нь цацрагт туяаны сөрөг үр дагаврыг арилгаж чадах эсэхийг судалж байна.

13. Ногоон цай бол шингэн алдалтыг зогсоох шилдэг эм төдийгүй шингэн алдалтыг нөхөхөд гол дэм үзүүлдэг.

14. Нүүр, арьс арчилгаа, энгэсэг, гоо сайхны бүтээгдэхүүний гол орцыг бүрдүүлэгч нь гарцаагүй ногоон цай юм.

15. Энэ цай хүний цусан дахь холестерины хэмжээг багасгадаг.

16. Тамхичдад нэгэн таатай баримт дуулгахад, тамхинаас хүний биед үзүүлдэг хортой нөлөөг ногоон цай багасгадаг гэнэ.

17. Энэ цайг байнга уух нь үрчлээний эсрэг, цаг үеийн шалгуур давсан хамгийн шилдэг арга.

18. Ногоон цайг зөгийн бал, далайн давс гэх мэт эмчилгээний бусад эрдэс бодисуудтай хослуулан хэрэглэвэл үс, хумс, арьсны гоо сайханд эерэгээр нөлөөлнө.
19. Энэ цайг ууснаар бүтэн өдрийн турш эрч хүчээр дүүрэн байна.

20. Ногоон цайны шаараар хийсэн бигнүүрийг нүдэн дээрээ тавибал нүдний ядаргаа богино хугацаанд тайлагддаг.

Хэрэв та ногоон цайны ид шидийг хүртмээр байвал яг одоо залхууралгүй босоод өөртөө нэг аяга ногоон цай аягалаарай.

“Хаанзаа Сервис ХХК” Үндэсний шилдэг ханган нийлүүлэгчээр шалгарлаа

Уул уурхайн салбарын 100 жилийн ойн хүрээнд УУХҮЯ, “Оюу Толгой” компани хамтран зохион байгуулж буй “Монголын уул уурхайн долоо хоног-2022” арга хэмжээг амжилттай зохион байгууллаа.  Хаалтын арга хэмжээнд  Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ оролцож, тус салбарынханд  баяр хүргэж, амжилт хүслээ.

Тэрбээр, Монгол Улс бол уул уурхайн орон. Дотоодын нийт бүтээгдэхүүний 25 хувь, экспортын орлогын 90 хувь, төсвийн орлогын 30 гаруй хувийг бүрдүүлж, Монголд эргэлдэж буй дөрвөн төгрөг тутмын нэг, олон улсад экспортолдог 10 барааны ес нь уул уурхайн бүтээгдэхүүн байна. Цаашид Монгол Улсад Оюу толгой, Эрдэнэттэй дүйцэхүйц уул уурхайн олон шинэ төсөл хэрэгтэй байгааг Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ онцолсон юм.

Монгол Улсын Засгийн газраас уул уурхайн салбарын хөгжлийг шинэ шатанд гаргах, стратегийн бүтээн байгуулалтуудыг эрчимжүүлж, эдийн засаг, бусад салбарыг өргөжүүлэн хөгжүүлэх зорилт тавьж ажиллаж байна.  Оюу толгойн хэлэлцээрийн бодит үр дүнд  Монгол Улсын эдийн засаг сэргэж, уул уурхайн салбарын өсөлт 2012 оныхтой дүйцэхэд ойрхон байгаад итгэлтэй байгаагаа Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ илэрхийллээ.

Хаалтын арга хэмжээний төгсгөлд “Оюу толгой” ХХК-иас Шилдэг уул уурхайн компанийн шилдэг  ханган нийлүүлэгчдийг шалгаруулсан юм.

Үндэсний шилдэг ханган нийлүүлэгчээр “Хаанзаа Сервис ХХК” шалгарч,” Оюу толгой ХХК-“ийн нэрэмжит  өргөмжлөл, цомоор шагнууллаа.

” “Хаанзаа Сервис ХХК” -ийн хамт олонд ажлын өндөр амжилт хүсье.

 

АТГ: Боловсролын зээлийн сантай холбоотойгоор хэрэг нээсэн

Цахим хөгжил харилцаа холбооны сайд Н.Учрал өнөөдөр /2023.05.22/ “Шилэн” ажиллагааны хүрээнд Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сан /ХЭДС/, Нийгмийн даатгалын сан/НДС/-г ил болгосон талаар мэдээлэл хийлээ.

Тэрбээр “ХЭДС 2012-2022 онд 1.8 сая иргэнд 628 тэрбум 497 сая 200 мянган төгрөгийн зарлага гаргасан байна. Үүнээс 122 тэрбум 269 сая, 277 мянган төгрөгийг дэмжлэг хэлбэрээр зарцуулснаас 58.2 тэрбум төгрөг эргэн төлөгдөөгүй. Зээл эргэн төлөгдөөгүй байхад дараа жилийн төсөв дээр дахин төсвийг нь нэмэн зээл олголт хийсэн байдаг.  Мөн энэхүү ХЭДС-гийн хугацаа хэтэрсэн зэлийн үлдэгдэл 18 тэрбум төгрөг байна.

ХЭДС-гийн зээлд янз бүрийн нөлөө, тэр дундаа улс төрийн нөлөөлөл байсан уу гэдэгт иргэд хяналт тавих боломжтой. Мэдээллийг нь аймаг, дүүргээр нь гаргаж, хэдэн онд хэдэн төгрөг зарцуулсан бэ гэдэг мэдээллийг байршуулсан. ХЭДС-гаас зээл авсан хүмүүсийг нэрээр нь харах боломжтой.

Ер нь энэхүү сангуудын мэдээллийг Зээлийн мэдээллийн сантай холбож чадаагүйгээс болоод ХЭДС-гаас зээл авсан хүн дахиад зээл авдаг байсан байна. Сангуудын мэдээллийг Зээлийн мэдээллийн сантай уячих юм бол дахиад зээл авах бололцоо байхгүй.

НДС-гийн мөнгөн хөрөнгийг 2010-2020 онд аль банкинд хэзээ, хэдэн хувийн хүүтэй байршуулж байсан талаар мэдээлэл нээлттэй боллоо. Зардлын 63 хувь өндөр насны тэтгэвэрт зориулагдсан байна. Энэхүү мэдээллийг аймгуудаар нь мөн харах боломжтой.

Одоогоор есөн тусгай сангийн мэдээллийг ил болгосон. Төрийн мэдээллийг ил болгоход зарим агентлаг хайнга хандаж мэдээллээ ирүүлэхгүй байгаа. Иймээс энэ асуудалд хариуцлага ярина.

Удахгүй shilen.gov.mn –ийн мэдээллийг АТГ-т машинд унших байдлаар хүргэнэ.

Зургадугаар сарын 1-нд Ерөнхий сайдын албан даалгавар дуусч, төрийн мэдээллийг ил тод болгох “Шилэн” ажиллагааны талаарх мэдээлэл Засгийн газарт танилцуулагдана. Албан даалгаврын хэрэгжилт дээр үнэлэлт дүгнэлт өгч, мэдээллээ ирүүлээгүй, авлигатай тэмцэх бодлогыг дэмжихгүй байгаа эс үйлдэлд нь албан тушаалтнуудад хариуцлага тооцох асуудал яригдана.

Тусгай сангуудын менежемэнтийг өөрчлөх шаардлага тулгарч байна. Дараа жил гэхэд энэ олон тусгай сан олон нийтийн хяналтад байхаар улс төрд нөлөө бүхий этгээд хуруу хумсаа дүрдэг байдал засарна.

Мөн Мэргэжлийн боловсрол сургалтыг дэмжих сан, Хилийн чанадад байгаа Монгол Улсын иргэдэд туслах сан, Эрүүл мэндийн дэмжих сан мэдээллээ дутуу ирүүлсэн. Гэмт хэргийн хохирогчид нөхөн төлбөр олгох сан, Архидан согтууруулахтай тэмцэх  урьдчилсан сэргийлэх үйл ажиллагааг дэмжих сан, Эрүүл мэндийн даатгалын сан, Засгийн газрын нөөцийн сан, Ирээдүйн өв сан, Төсвийн тогтворжуулалтын сан, Кино урлагийг дэмжих сан мэдээллээ огт ирүүлээгүй байгаа. Мэдээллийн бүрэн бүтэн байдлыг ханга хэмээн шаардлага хүргүүлсэн.

Энэ долоо хоногтоо багтаагаад Байгаль орчин уур амьсгалын сан, Бүх нийтийн үйлчилгээний үүргийн сан, Шинжлэх ухаан технологийн сангийн мэдээллийг shilen.gov.mn дээр байршуулна.

Мөн Боловсролын зээлийн сангийн shilen.gov.mn дээр байршуулсан мэдээлэлд зээл авагчдын нэр ус, мөнгөн дүн, хэдэнд онд авсан гэх мэт мэдээллүүд ил тод болж байна. 2008 оноос хойш ирсэн бүх мэдээлэл бүрэн бүтэн байгаа. Тухайн хүүхэд гадаадад сурах сонгон шалгаруулалтад тэнцсэн бол боловсролын яам хүлээж аваад, сангийн яам руу явуулдаг. Дараа нь сангийн яам Монголбанк руу мэдээллийг нь явуулаад гадаадын сургууль руу төлбөрийг шилжүүлдэг” гэсэн юм.